ویژگیهای حفاظت و نگهداري، انتقال آثار و استانداردهای مخزن آثار
ويژگي هاي فيزيكي مخزن نگهداري آثار تاريخي - فرهنگي:
مخازن نگهداري آثار تاريخي و فرهنگي بايستي توانایي آن را داشته باشند كه بتوانندحداقل شرايط محيطي لازم براي مهار عواملي همچون رطوبت نسبي، دما، نور و آفات زيستمحيطي (حشرات، جوندگان و ميكروارگانيسم ها) را فراهم آورند. به اين منظور فضاي مورد استفاده بايستي داراي ويژگي هاي خاصي از لحاظ ساختماني و تجهيزات تعبيه شده در آن باشد به طوري كه بتوان در مقابل تغيير عوامل مذكور در ساير بخش ها و همچنين محيط خارجي بنا، تغيير عوامل مذكور را به حداقل رسانيد و شرايط محيطي مناسب را بنحو پايدار حفظ نمود. چون اشيا با جنسيت هاي گوناگون داراي آستانه و محدوده متفاوتي براي تاثيرپذيري از عوامل مذكور و آغاز فرآيند تخريب ميباشند، بنابراين ضروري است مجموعه ها بر اساس جنسيت آثار تفكيك و آثار با جنسيت هاي يكسان در يك محيط و مناسب با شرايط نگهداري ماده مورد نظر انبار گردد. با توجه به تاثير متقابل برخي از اجزا آثار متشكل از مواد مختلف در شروع فرآيندهاي تخريب و تسريع آنها، جهت نگهداري اين گونه آثار، بايستي با نظر متخصص حفاظت و مرمت تدابير ويژه اتخاذ گردد.
علاوه بر موارد فوق برخي مواد بصورت گازهاي مضر از منابع مختلف موجود در مخزن در فضاي اطراف اشياء منتشر مي گردد كه باعث آغاز فرآيند تخريب و تشديد ضايعات خواهند شد. لذا انتخاب مواد و مصالح مورد استفاده در مخازن اعم از رنگ آميزي، جنسيت اثاثيه و قفسه ها حایز اهميت خاصي مي باشد.
مواردي كه رعايت آنها براي نهادها و سازمان هایي كه مجموعه هاي تاريخي و فرهنگي را در اختيار دارند الزامي مي باشد:
· مخزن مورد نظر جهت نگهداري آثار تاريخي و فرهنگي بايستي امكان تهويه مطلوب هوا را در تمامي قسمت ها دارا باشد.
· ورود گازها و مواد آلاينده ناشي از محيط هاي شهري و صنعتي به مخزن بايستي مهار و يا در خصوص محل استقرار مخزن بازنگري صورت گيرد.
· ورود و فعاليت عوامل زيست محيطي و موذي به داخل فضاي مخزن با اتخاذ تدابير فني لازم مهار گردد.
· شرايط محيطي شامل رطوبت نسبي، دما، نور (بويژه تابش هاي فوق بنفش) در فضاي نگهداري آثار با توجه به جنسيت آثار موجود در تمام ايام شبانه روز مهار گردد. (معيار هاي بند فوق طي جدول پيوست ارایه خواهد شد.)
· مصالح مورد استفاده جهت سازه، اندود و رنگ آميزي مخزن نگهداري آثار تاريخي و فرهنگي بايستي بنحوي انتخاب گردند كه عاري از مواد مضر و آلاينده هاي محيطي باشند.
· در طراحي محل استقرار مخزن نگهداري آثار تاريخي بايستي تمامي مسایل ايمني در مقابل سرقت، آتش سوزي، سيل و زلزله (بحرانهاي طبيعي) و انفجارهاي شديد (بحرانهاي غير طبيعي) و همچنين در مسيرهاي دسترسي آن لحاظ شده باشد. *
انتقال آثار تاريخي _ فرهنگي به مخزن:
هر اثر تاريخي و فرهنگي و در بدو ورود به مخزن بايستي از لحاظ حفاظتي بررسي و در نهايت اطلاعات بدست آمده در قالب شناسنامه اي براي اثر مزبور تدوين و نگهداري گردد. اين بررسي موارد ذيل را شامل مي گردد:
· مستندنگاري (ارایه تصاوير بصورت فني و گرافيكي بنحوي كه بتواند گوياي وضعيت كامل اثر در هنگام بررسي باشد)
· درج اطلاعات فيزيكي (جنسيت، ابعاد و وزن اثر)
· گزارش كارشناسي مختصر از وضعيت اثر در هنگام بررسي كه ويژگي هاي فني، هنري، تاريخي و همچنين آسيب ها و ضايعات اثر را در بر مي گيرد.
· توصيه هاي كارشناسي در جهت چگونگي انجام اقدامات حفاظت اضطراري، شيوه نگهداري و اولويت اثر در انجام اقدامات حفاظتي و مرمتي.
· با توجه به اطلاعات مندرج در شناسنامه مزبور اثر تاريخي در قفسه مورد نظر قرار مي گيرد. اين شناسنامه بايستي در طي بازديد هاي ادواري به روز شده و اطلاعات جديد در آن درج گردد.
اقدامات ضروري نگهداري آثار تاريخي - فرهنگي در مخزن
آثار فرهنگي - تاريخي كه به طرق مختلف در مخازن گردآوري مي گردند اغلب داراي ضايعات متنوعي مي باشند. فرآيندهاي تخريب گوناگوني در ايجاد اين آسيب ها موثر مي باشند. عوامل تخريب به دو شكل فعال و غير فعال در آثار حضور مي يابند. فعاليت بيماري در يك اثر تاريخي و فرهنگي مي تواند تا نابودي كامل اثر ادامه يابد. علاوه بر آن عوامل بيماري زا مي توانند به ساير آثار همجوار كه از سلامت نسبي برخوردار مي باشند نيز انتقال يافته و موجب گسترش بيماري گردند.
افزون بر موارد فوق تغيير سريع در شرايط محيطي نگهداري اوليه هر اثر فرهنگي تاريخي ضمن ايجاد تنش در ساختار و ايجاد ضايعه در اثر مورد نظر مي تواند موجب آغاز فعاليت مجدد بيماري نهفته در اثر مزبور گردد. بنابر اين انجام اقدامات ذيل ضروري مي باشد:
· آثار بيمار مشخص و در مجموعه مزبور به صورت مجزا نگهداري گردد. (تشخيص ابتدایي با توجه به دستورالعمل هاي تكميلي و يا نظر متخصص حفاظت صورت خواهد گرفت)
· از تغيير سريع شرايط محيطي و محل نگهداري اجتناب گردد. در صورت لزوم با اندازه گيري رطوبت نسبي محل مبدا و مقصد با ايجاد تدابير لازم از جمله ايجاد محيط هاي قرنطينه اين تغيير به آرامي اعمال گردد.
· از حذف لايه ناخواسته همچون محصولات خوردگي، زنگ زدگي، رنگ هاي پوسته شده و چركي هاي موجود بر روي اثر تا حصول نتايج بررسي هاي كارشناسي و آزمايشگاهي بايستي اجتناب گردد.
· به منظور سامان دهي آثاري كه از قطعات مختلف تشكيل شده اند (به هر دليل) از جعبه هاي مقوایي با ابعاد متناسب كه عاري از مواد مضر (بدون اسيد) مي باشند و با رعايت احتياط هاي لازم استفاده گردد.
· از كاربرد مستقيم مواد رايج تجاري همچون چسب هاي نواري، مايع، جرم زداها و سفيدكنندهاي موجود جهت بهينه كردن وضعيت ظاهري آثار تاريخي _ فرهنگي اجتناب شود زيرا اين گونه مواد تاثير مهارناپذير و غير قابل جبراني را بوجود خواهند آورد.
· آثاري كه از جنسيت هاي گوناگوني تشكيل يافته اند بايستي در محدوده اي از ميزان رطوبت نسبي و شدت نور نگهداري گردد كه براي اجزاي آن خطري در بر نداشته باشد.
* نور و رطوبت نسبی مناسب جهت نگهداری آثار تاریخی و فرهنگی با توجه به مواد تشکیل دهنده آثار از قبیل فلز، سنگ، شیشه، پارچه، بافته ها، نقاشی رنگ و روغن، کاغذ، دستنوشته های دارای رنگ و مرکب چوب و اثاثیه چوبی متفاوت است.