معرفي اداره حفاظت و مرمت موزه‌ هاي آستان قدس رضوي

معرفي بخش حفاظت و مرمت آثار فرهنگي و تاريخي موزه‌هاي آستان قدس رضوي

آستان قدس رضوي داراي موزه‌هاي متعددي در سطح كشور است كه از آن جمله مي‌توان به: گنجينه قرآن؛ موزه ملي ملك؛ گنجينه فرش و منسوجات؛ گنجينه نجوم و ساعت؛ گنجينه سلاح؛ گنجينه تمبر؛ گنجينه سكه و مدال؛ گنجينه تاريخ مشهد؛ گنجينه نقاشي؛ گنجينه صدف و حلزون؛ گنجينه ظروف اشاره كرد.

اداره كل مرمت آثار تاريخي فرهنگي يكي از بخش‌هاي سازمان موزه‌هاي آستان قدس رضوي است كه بر حفاظت، نگهداري و مرمت آثار اين مجموعه‌ها نظارت دارد.

بر روي پايگاه اطلاع رساني اين سازمان بخشي با عنوان" اداره حفاظت و مرمت آثار فرهنگي" قرار دارد كه به معرفي طرح‌هاي مرمتي انجام شده توسط اين اداره مي‌پردازد. همچنين كارگاه‌ حفاظت و مرمت امور موزه‌ها از بخش ديگر اين پايگاه اطلاع رساني است.

براي كسب اطلاع بيشتر از طرح‌هاي مرمتي و همچنين آشنايي با اداره مرمت آثار فرهنگي موزه‌هاي آستان قدس رضوي به پايگاه اطلاع رساني به نشاني زير مراجعه كنيد

اداره مرمت آثار تاريخي فرهنگي موزه‌ هاي آستان قدس رضوي

شرح حال و سوابق صحافان و مرمت کاران

شرح حال و سوابق صحافان و مرمت کاران(به ترتیب الفبا)

محمد حسین اسلام پناه

جلال افخمي ميبدي

روزان اوهانجانيان

حسن بازيان

شهناز بهلولي ريزي

لیلا بيدار

حسینعلی جعفريان

ایوب جوانكار

هادی دهقانپور

یداللّه رباط جزي

رجبعلی رستمي

صدیقه روحي دهبنه

احمد طالبان

مهدی عقيقي

مجید فدائيان

حسین فيضي‌راد

سید احمد قائم مقامي دبير المللي

حمید رضا قبادي

دکتر محمد قهري

فروغ كاسب

حمید لطفي

حمید ملكيان

مسعود مهدیزاده 

فاطمه نادري

طاهره نبئي

منبع: http://www.hamian.ir/main/maremat/sahafan.html

مراكز آسيب‌شناسي و مرمت كتب خطي و اسناد تاريخي

فهرست مراكز آسيب‌شناسي و مرمت كتب خطي و اسناد تاريخي:

1. مديريت آسيب‌شناسي و مرمت كتابخانه موزه و مركز اسناد مجلس شوراي اسلامي
2. مديريت آسيب‌شناسي و مرمت سازمان اسناد و كتابخانه ملي ايران
3. بخش حفاظت و مرمت كتب و اسناد، كتابخانه مركزي آستان قدس رضوي
4. مديريت آسيب‌شناسي و مرمت، مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران
5. بخش حفاظت و مرمت كتابخانه حضرت آيت ا. . . مرعشي نجفي
6. كارگاه صحافي و مرمت كتب خطي و چاپي موزه و كتابخانه ملك
7. گروه حفاظت و مرمت آثار كاغذي، پژوهشكدة حفاظت و مرمت آثار تاريخي ـ فرهنگي
8. بخش آسيب شناسي و مرمت كتابخانه مركزي دانشگاه تهران
9. كارگاه مرمت موزه ملي ايران

توضيح مختصري درباره تعدادي از اين مراكز:

۱- مديريت آسيب شناسي و مرمت كتابخانه موزه و مركز اسناد مجلس شوراي اسلامي؛  ۲-سازمان اسناد و كتابخانه ملي ايران؛ ۳- كتابخانه مركزي آستان قدس رضوي؛ ۴- مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران

كتاب راهنماي آزمايشگاهي براي حفاظتگران بنا

كتاب راهنماي آزمايشگاهي براي حفاظتگران بنا

ژان ماري تتنيكو، ايكروم، ايتاليا، 1988

Jeanne Marie Teutonico, ICCROM, Italy, 1988.

اين كتاب مقدمه‌اي بر كار در يك آزمايشگاه حفاظت بنا است كه درك ويژگي‌ و رفتار مصالح ساختماني، شناسايي و تشخيص‌هاي لازم براي حفاظت از آنها را به خواننده ارائه مي‌كند. كتاب مذكور براي كلاس‌هاي آموزشي رشته‌هاي حفاظت و مرمت آثار، دانشجويان رشته‌هاي مهندسي عمران، معماري و ايجاد آزمايشگاه‌هاي كم هزينه قابل استفاده است. مطالب اين كتاب به شكل دستورالعمل‌هايي قابل اجرا در ارتباط با اصول و قوانين كلي كارهاي آزمايشگاهي، بررسي ويژگي‌هاي فيزيكي و مكانيكي مواد و مصالح متخلخل ساختماني(آجر و سنگ)، مصالح گلي، سطوح معماري(اندود، نقاشي ديواري)، چوب و روش‌هاي ساده تجزيه شيميايي ملات گردآوري و ارائه شده است.

لازم به ذكر است اين كتاب توسط منيژه هاديان، ترجمه و در سال ۱۳۸۵ توسط پژوهشكده حفاظت و مرمت انتشار يافته است. در زير متن انگليسي كتاب مذكور به صورت فايل PDF قابل دريافت است.

• كتاب راهنماي آزمايشگاه براي مسؤلين مرمت و نگهداري آثار معماري/انگليسي/PDF

کنفرانس بین المللی موزاییک- ۲۶-۲۰ اکتبر ۲۰۰۸ - ایتالیا

                        

                         کنفرانس بین المللی موزاییک-  ۲۶-۲۰ اکتبر ۲۰۰۸-ایتالیا

                                                       تمدید زمان ارسال مقالات

کمیته بین‌المللی حفاظت موزاییک، دريافت چکیده مقالات را تا ۳۱ دسامبر ۲۰۰۷ تمدید کرد و از پژوهشگران خواست تا چکیده مقالاتشان را به دبیرخانه کمیته ارسال نمایند.

لازم به ذکر است این کنفرانس به طور مرتب هر سه سال یکبار از سال ۱۹۷۸ برگزار شده است و این دهمین کنفرانس بین المللی در زمینه حفاظت موزاییک است که در سال ۲۰۰۸ برگزار خواهد شد. در زیر پیشینه از کنفرانس‌های قبلی که تاکنون برگزار شده است را می‌بینید.

• تونس- 1978
• فرانسه - 19۸۰
• ايتاليا - 1983   
• اسپانيا - 1986
• اسپانيا - 1989
• پرتقال - 1992
• نيكوزيا -1996   
• فرانسه-1999
• يونان-2002
• تونس-2005
• ايتاليا-2008

جهت كسب اطلاعات بيشتر مي‌توانيد به پايگاه اطلاع رساني اين كنفرانس مراجعه نماييد:

http://www.iccm.pro.cy/history.htm#Conferences

پژوهش‌نامه‌هاي فني مؤسسه حفاظتي كانادا

پژوهش‌نامه‌هاي فني مؤسسه حفاظتي كانادا

هدف از معرفي پژوهش‌نامه‌هاي اين مؤسسه بين‌اللملي، دادن ايده‌ به دانشجويان و پژوهشگران حوزه حفاظت و مرمت آثار تاريخي داخل كشور است، تا نسبت به پژوهش‌هاي كه مي‌خواهند انجام دهند تمركز و دقت بيشتري داشته باشند. در زير عناوين تعدادي از پژوهش‌نامه‌هاي فني تهيه شده توسط اين مؤسسه را ملاحظه مي‌كنيد.

Guidelines for pH Measurement in Conservation-

Remedies for Deteriorated or Damaged Modern Information Carriers-

Recovery of Modern Information Carriers: Compact Discs, Magnetic Tapes and Magnetic Disks-

Mould Prevention and Collection Recovery: Guidelines for Heritage Collections-

Water Quality for Treatment of Paper and Textiles-

Guidelines for Humidity and Temperature for Canadian Archives-

The Stability of Photocopied and Laser-printed Documents and Images: General Guidelines-

Coatings for Display and Storage in Museums-

Security Hardware and Security System Planning for Museums-

Construction of a Constant-current Power Supply for Spot Electrolysis-

Threaded Fasteners in Metal Artifacts-

Fire Prevention Programs for Museums-

Care and Preservation of Firearms-

Solving Museum Insect Problems: Chemical Control-

Working with Polyethylene Foam and Fluted Plastic Sheet-

Controlling Vertebrate Pests in Museums-

Controlling Museum Fungal Problems-

Dry Methods for Surface Cleaning of Paper-

The Care of Musical Instruments in Canadian Collections-

Silica Gel-

چند يادداشت براي نگهداري اشياء تاريخي

يادادشت‌هاي حفاظتي

مؤسسه حفاظت كانادا یکی از مراكز بزرگ علمي و پژوهشي حفاظت اشياء تاريخي-فرهنگي در دنيا محسوب مي‌شود. در زير متن چند يادداشت حفاظتي را مي‌بينيد كه اميدواريم مورد استفاده شما پژوهشگر محترم قرار گيرد.

• يادداشت 3-3/ كنترل آفات با كاهش درجه حرارت/PDF
• يادداشت 1-8/ زدودن كپك از اشيا چرمي/PDF
• يادداشت 7-9/ نگهداري و زدودن لكه‌ها و كدري نقره/PDF
• يادداشت 7-11/ حفاظت اساسي كتب/PDF
• يادداشت 4-13/ روش ساخت تكيه‌گاه و پشتيبان براي پارچه/PDF

معرفی کاربردی دستگاه (XRD)

طيف‌سنجي پراش پرتو ايکس (XRD)

اين دستگاه قابليت بالايي در آناليز ترکيبي نمونه‌هاي سفال، ملات، محصولات خوردگي، رنگدانه‌ها، آجر، گچ، سرباره و ...دارد. براي آناليز، هر نمونه ابتدا به صورت پودر بسيار ريز در آمده و در معرض بمباران پرتوهاي اشعه ايکس با طول موج 100-1/0 آنگستروم قرار داده مي‌شود. حاصل کار يک ديفراکتوگرام يا الگوي پراش است. هر نمونه بلورين الگوي پراش منحصر بفردي دارد که مقايسه آن با الگوهاي پراش استاندارد، نوع ترکيب شناسايي مي‌شود.

ميزان نمونه مورد نياز براي هر آناليز بسته به نوع نمونه بين 5/0 تا 3 گرم است. با توجه به مقدار نمونه از روش لام يا قرص‌سازي استفاده شود. نتايج نهايي به صورت کيفي ارايه مي‌گردد.

معرفی کاربردی دستگاه (XRF)

طيف‌سنجي فلورسانس اشعه ايکس (XRF)

طيف‌سنجي فلوئورسانس پرتو ايکس يك روش آناليز دستگاهي است كه در آن از روش طيف نشري اشعه ايکس. براي تجزيه لايه‌هاي سطحي استفاده مي‌شود. اين دستگاه توانايي انجام آناليز عنصري به‌صورت كيفي و نيمه كمي نمونه‌هاي معدني مانند: نمونه‌هاي زمين‌شناسي، کاني‌ها، سنگ‌ها، شيشه، سيمان، سراميک‌ها، آلياژهاي فلزي و غيره را دارد. برانگيختگي نمونه در اثر تابش پرتو ايکس موجب انتقال الکتروني در لايه‌هاي مختلف اتم مي‌شود که هر انتقال الكتروني همراه با نشر يك خط طيفي پرتو x است. طول موج خطوط طيفي نشر شده مبناي تجزيه كيفي عناصر و شدت پرتوها متناسب با فراواني يا کميت عناصر موجود در نمونه است.

رديابي عناصر از سديم تا اورانيم با اين روش امكان‌پذير است، اما دقت آناليز براي عناصر سنگين بيشتر خواهد بود. يکسان بودن روش آماده‌سازي نمونه مورد مطالعه و نمونه استاندارد و يکنواخت و مسطح بودن سطح مورد آزمايش نقش مهمي در دقت و صحت نتايج حاصله دارد.

اين روش به‌عنوان مکمل مطالعات کاني‌شناسي و متالوگرافي کاربرد زيادي در بررسي‌هاي باستان‌شناسي و حفاظت از آثار دارد که مي‌توان به موارد زير اشاره کرد:

·         شناسايي كيفي و كمي عناصر موجود در سكه‌ها

·         شناسايي نوع آلياژ فلزي در ظروف فلزي مكشوفه

·         شناسايي كيفي و كمي عناصر در نمونه‌هاي سنگ، سفال و شيشه، خاكستر، خشت و غيره

معرفی کاربردی دستگاه (ICP)

طيف‌سنجي پلاسماي جفت شده القايي (ICP)

دستگاه ICP يا پلاسماي جفت شده القايي، يك سيستم آناليز عنصري است كه نوع طيف‌بيني آن، طيف‌بيني نشري و روش اتم‌سازي آن از طريق پلاسما صورت مي‌گيرد.

پلاسما، مجموعه‌اي از الكترون‌ها و يون‌هاي مثبت گاز آرگن داراي انرژي بالا و دمايي در حدود 10000^°k ‌است. اين محيط بوسيله امواج راديويي (RF:Radio Frequency) با توان بالا ايجاد مي‌شود.

با توليد ميدان مغناطيسي، الكترون‌ها و يون‌هاي پلاسما را در محيطي مغناطيسي در مسيرهاي مدور با شتاب خيلي بالا به حركت در مي‌آورد. اتم‌هاي خنثي آرگن در درون پلاسما در اثر برخورد با ذرات باردار در حال حركت، يونيزه شده و بدين ترتيب بقاي پلاسما ادامه مي‌يابد. نمونه از ميان يك مجراي باريك مكنده بوسيله جريان آرگن در پلاسما پخش، سپس انرژي الكترون‌ها و يون‌ها به نمونه منتقل و باعث اتمي‌شدن و برانگيختگي آن مي‌شود. بدين ترتيب پرتوهايي با طول موج‌هاي خاص عناصر موجود در محلول منتشر مي‌شوند كه موقعيت طول موج نشان دهندة نوع عنصر و شدت آن نشان دهندة مقدار عنصر در نمونه است. دقت اندازه‌گيري عناصر در اين سيستم در حد قسمت در بيليون(ppb) است.

كاربرد اين دستگاه در مطالعات و بررسي‌هاي شناخت مواد و فن‌آوري‌هاي كهن عبارتست از:

·         آناليز كمي و كيفي در محدوه‌هاي مختلف، از عناصر با درصد بالا تا عناصر كم مقدار در مواد معدني و آلي به منظور بررسي فني آثار

·         تعيين عناصر كم مقدار در كليه آثار به‌منظور تعيين منشاء و شناخت اصالت اشياء

·         بررسي كمي و كيفي عناصر در محصولات حاصل از فرسايش و خوردگي و هم‌چنين آناليز بقاياي كوره‌هاي (سرباره‌ها) مكشوفه از محوطه‌هاي باستاني

معرفی کاربردی دستگاه GC/FT-IR

کروماتوگرافي گازي و طيف سنجي تبديل فوريه-مادون قرمز (GC/FT-IR)

مجموعه‌اي از دو دستگاه طيف‌سنجي تبديل فوريه-مادون قرمز و ميكروسكوپ مادون قرمز و يك دستگاه كروماتوگرافي گازي است كه به يكديگر متصل شده‌اند و امكان جداسازي و آناليز مواد را به‌طور همزمان فراهم مي‌كنند.

طيف سنجي تبديل فوريه – مادون قرمز، بررسي نواحي و شدت جذب يا عبور پرتوهاي مادون قرمز از مواد است كه در طول موج‌هاي مختلف اين پرتوها صورت مي‌گيرد. حاصل اين بررسي شناسايي كيفي ماده مورد نظر است. اين روش به‌عنوان يكي از مهمترين و دقيقترين روش‌هاي طيف‌سنجي براي شناسايي و تعيين ساختار مولكولي مواد آلي مثل: انواع روغن‌ها، چسب‌ها، رزين‌ها، رنگدانه‌ها، الياف، كنترل كيفيت و درجه خلوص مواد، بررسي واكنش‌هاي كهنگي تسريعي، شناسايي برخي از مواد معدني مثل كربنات‌ها،‌ سولفات‌ها ، فسفات‌ها و سيليكات‌ها محسوب مي‌شود. روش مذكور به‌عنوان روش ميكرو تخريبي در مطالعه آثار شناخته شده است كه با حساسيت بسيار زياد شناسايي نمونه‌ها را در حد چند ميكرو گرم يا كمتر ممكن مي‌سازد.

در صورت نياز به بررسي‌هاي نقطه‌اي و يا عدم امكان نمونه‌برداري از آثار، عمل طيف‌سنجي مي‌تواند توسط ميكروسكوپ مادون قرمز صورت گيرد.

كروماتوگرافي گازي يكي از دستگاه‌هاي جداسازي مواد است كه با تبديل كردن ماده مورد نظر به بخار يا گاز و عبور آن از يك فاز ساكن اجزاء‌ سازنده‌اش را از يكديگر جدا مي‌كند. حاصل اين جداسازي تعيين تعداد و مقدار اجزاء سازنده در هر ماده است.

شناسايي هر كدام از اين اجزاء مي‌تواند توسط دستگاهي مثل FT-IR صورت گيرد. به همين لحاظ با اتصال دو دستگاه كروماتوگرافي و تبديل فوريه - مادون قرمز ضمن جداسازي اجزاء تركيبي مواد و خارج شدن هر جزء از دستگاه كروماتوگرافي و برخورد پرتوهاي مادون قرمز عمل شناسايي با تهيه و تفسير طيف مربوطه امكان‌پذير مي‌گردد. شرط جداسازي يك ماده به‌وسيله روش كروماتوگرافي گازي آن است كه نمونه مورد آزمايش در حين حرارت و تبديل شدن به گاز تجزيه نشود.

معرفي چند ميكروسكوپ براي مطالعه اشياء تاريخي

ميكروسكوپ‌هاي کانفوکال و SPM

بهترين ابزار براي بررسي و مطالعه سطح نمونه‌ها از لحاظ ريز ساختارها و مشخصات فيزيكي ميكروسكوپ‌ها مي‌باشند. با استفاده از سيستم هاي ميكروسكوپي ضمن بررسي ساختاري نمونه‌ها اطلاعات زيادي در رابطه با آسيب‌شناسي و فن‌شناسي آثار بدست مي‌آيد، كه با چشم غير مسلح امكان‌پذير نيست.

ميكروسكوپ SPM -Scanning Probe Microscope

در كمتر از 20 سال در بين علوم مختلف امتياز ويژه‌اي كسب كرده است. از مهمترين دلايل تمايز اين سيستم، دريافت تصاويري با بزرگ نمايي تا حد يك ميليارد برابر، امكان در يافت تصاوير سه بعدي، محيطي و سطحي با دقت بسيار بالا كه تمامي مشخصات سطح نمونه را توسط سيستم‌هاي رايانه‌اي نشان مي‌دهد. قابليت توسعه بر اساس كاربردهاي مختلف از جمله جداسازي مولكولي، اتمي و تعيين وضوح در حد نانومتر را دارد.

ميكروسكوپ TSM -Tandom Scanning Microscope

نوع پيشرفته و دقيقي از ميكروسكوپ نوري است كه براي بزرگ نمايي ذرات بصورت هم كانون (كانفوكال) طراحي شده است. در اين ميكروسكوپ فقط نور منعكس شده از سطح كانون حقيقي از قسمت چشمي عبور كرده، مشاهده و ضبط مي‌شود. تصوير ايجاد شده ويژگي‌هاي وضوح و تفكيك را بسيار بهتر از ميكروسكوپ‌هاي معمولي نشان مي‌دهد. علاوه بر اين بدليل ارتباط اين ميكروسكوپ با سيستم‌هاي رايانه‌اي، دريافت تصاوير سه بعدي، محيطي و سطحي با دقت بسيار بالا كه تمامي مشخصات سطح نمونه را نشان مي‌دهد امكان‌پذير است. همچنين وجود سيستم ديجيتالي امكان اندازه‌گيري مشخصات سطح نمونه در حد نانومتر را ممكن مي‌سازد.

دستگاه لوپ ميكروسكوپي

نوعي ميكروسكوپ نوري دو چشمي است که با تابش نور از بيرون بر سطح نمونه كار مي‌كند. اين ميكروسكوپ با بزرگ نمايي تا 50 برابر قابليت قرار گيري اشياء يا نمونه‌هاي بزرگ در زير آن‌را دارد مي‌تواند براي نمونه برداريهاي ميکروسکوپي از آنها مورد استفاده قرار گيرد. و از ديگر کاربردهاي آن مي‌توان به مشاهده تغييرات و ضايعات روي آثار و يا تغييرات اتفاق افتاده در آزمايشات نقطه‌اي كه بدليل كم بودن نمونه تغييرات حاصل از آزمايشات که قابل مشاهده با چشم غير مسلح نيست اشاره کرد. اين سيستم مجهز به دوربين عكاسي است و امكان مشاهده و تصويربرداري در مراحل مختلف كار را در اختيار مي‌گذارد.

ساليابي

ساليابي ترمولومينسانس (TLD)

ساليابي به روش ترمولومينسانس بر اساس اندازه گيري ميزان انرژي ذخيره شده مواد راديو اکتيو در بلورهاي يک نمونه انجام مي‌شود. براي سفال و سراميک ميزان اين انرژي رابطه مستقيم با مدت زماني که از پخت نمونه و يا عمر آن مي گذرد دارد. مقدار نمونه لازم براي ساليابي با اين روش حدود 50 تا 100 ميلي گرم است.

با اين روش مي‌توان قدمت اشياء سفالي، آجر، رسوبات زمين‌شناسي و سنگ‌هاي آتشفشاني را تعيين کرد و با بهره گيري از روش‌هاي آماري قدمت آنها را با خطاي بسيار کمي محاسبه نمود.

ساليابي با استفاده از واپاشي ايزوتوپ‌هاي پرتوزا

براي ساليابي سنگ و رسوبات مي‌توان از ايزوتوپ‌هاي پرتوزا استفاده کرد. اين ايزوتوپ‌ها نيم عمرهاي مختلف دارند و براي روش‌هاي مختلف ساليابي استفاده مي‌شوند.با اندازه گيري غلظت فعلي و تخمين غلظت اوليه و با توجه به نيم عمر هر ايزوتوپ پرتوزا مي‌توان قدمت نمونه حاوي آن ايزوتوپ را معلوم کرد. مباني نظري اين روش‌ها چندان پيچيده نيست، اما روند نمونه‌سازي و اندازه‌گيري غلظت به دليل ميزان کم و گاه ناچيز ايزوتوپ مورد نظر در نمونه مي‌تواند بسيار پيچيده و مستلزم صرف وقت بسيار باشد. روش‌هاي ساليابي با استفاده از واپاشي ايزوتوپ‌هاي پرتوزا بيشتر در پژوهش‌هاي زمين‌شناسي استفاده مي‌شود.

اندازه گيري غلظت پتاسيم و محاسبه قدمت

در هنگام تشکيل کاني‌هاي حاوي پتاسيم از يک توده آتش‌فشاني، گاز آرگون تماماً از اين توده مذاب خارج مي‌شود. در واقع مي‌توان گفت که ساعت ساليابي پتاسيم- آرگون روي صفر قرار گرفته است. از زماني‌که سنگ شروع به سرد شدن مي‌کند، با واپاشي پتاسيم 40 و تبديل آن به آرگون 40، گاز آرگون توليد شده در سنگ محبوس مي‌شود. قدمتي که از اين روش براي يک نمونه بدست مي‌آيد، زمانيست که از سرد شدن سنگ و توليد گاز آرگون محبوس شده در سنگ گذشته است. در اين روند با کاهش غلظت اوليه پتاسيم، گاز آرگون توليد مي‌شود.

براي تعيين قدمت يک نمونه بايد ابتدا غلظت پتاسيم و آرگون موجود در نمونه را که شامل همه ايزوتوپ‌هاي اين دو عنصر است، به دقت اندازه‌گيري نمود و سپس غلظت ايزوتوپ‌هاي پتاسيم 40 و آرگون 40 را با توجه به درصد فراواني هر يک در طبيعت محاسبه کرد. غلظت پتاسيم نمونه را مي‌توان با روش‌هاي معمول تجزيه شيميايي مانند نورسنجي شعله‌اي ياروش فعال‌سازي نوتروني تعيين کرد.

براي اندازه گيري پتاسيم با نورسنجي شعله‌اي بايد نمونه را تا حدود 1000 درجه سانتي‌گراد (بسته به نوع نمونه)حرارت داد و با افزودن اسيدها و حلال‌هاي مناسب، آن را به‌ حالت محلول درآورد. بدين صورت که نمونه ابتدا در بوته‌اي از جنس پلاتين که قبلا" به وزن ثابت رسيده ريخته و در کوره‌اي تا دماي حدود 1000درجه‌سانتي‌گراد به مدت 5/1 ساعت حرارت داد. بعد از در‌آوردن بوته حاوي نمونه مورد‌ نظر از کوره آن را در کپسول چيني قرار داده و با اضافه کردن اسيد کلريدريک 50% و قرار دادن روي حمام بن‌ماري آن را به‌صورت محلول درمي‌آوريم و سپس با استفاده از کاغذ صافي و قيف در بالن‌هاي 500 ميلي‌ليتري محلول بدست آمده را صاف مي‌کنيم و از محلول زير صافي پس از رسيدن به حجم مورد نظر براي اندازه‌گيري پتاسيم با دستگاه نورسنجي شعله‌اي استفاده مي‌شود.

فراخوان شركت در همايش

فراخوان شركت در

سي و ششمين همايش ساليانه مؤسسه حفاظتي آمريكا

زمان: ۲۱ تا ۲۴ آوريل ۲۰۰۸ - مكان: آمريكا، كلورادو

براي كسب اطلاعات بيشتر به نشاني اينترنتي به نشاني زير مراجعه نماييد.

                                   http://aic.stanford.edu/meetings/index.html

معرفي شركت مرمت خشت و خورشيد

                                            معرفي شركت معماري و مرمت

                                                      خشت و خورشيد

 

این شرکت یکی از اولین شرکت‌های تخصصی در زمینه مرمت و حفاظت از بناهای تاریخی در ایران است که در دهه هفتاد خورشیدی تاسیس شد و تاکنون پروژه‌های گوناگونی را در زمینه مطالعه، آسیب‌شناسی، مستند نگاری، طرح حفاظت و مرمت و اجرای عملیات مرمتی به انجام رسانده است.

مهمترين اصولي كه در امر مرمت مورد توجه قرار‌گرفته، عبارت‌است از مخدوش نكردن چهره‌ي تاريخي بنا به طوري كه همواره سيماي گذشته‌ي آن قابل باز‌شناسي باشد.به همين منظور درتمام پروژه‌ها، زمان و دقت زيادي صرف بازشناسي و مطالعات تاريخي، وضع موجود، آسيب‌شناسي و… مي‌شود تا در هنگام طراحي با شناختي جامع بتوان از اثر تاريخي محافظت كرد.

اطلاعات بيشتر را مي‌توانيد از پايگاه اينترنتي اين شركت كسب كنيد. http://www.xorshid.com

روش‌هاي سنتي و نوين مرمت نسخ خطي

بررسي روش‌هاي سنتي و نوين مرمت نسخ خطي

در گفتگو با مسئول بخش مرمت موزه ملي

به اعتقاد مرمت‌گران و كارشناسان نسخ خطي، نحوه مرمت آثار تاريخي خطي،‌ هم اكنون نيازمند تحول است. آنها مي‌گويند اكنون و با پيشرفت تكنولوژي نمي‌توان صرفا به روش‌هاي سنتي مرمت اكتفا كرد و براي حفظ بيشتر اسناد مكتوب تاريخي بايد از تلفيق روش‌هاي سنتي و نوين حفاظت اين اسناد بهره‌جست. در اين زمينه، آمنه شيرافكن گفتگويي با «مهناز گرجي»، مسئول بخش مرمت موزه ملي ايران انجام داده كه در زير مي‌خوانيد:

* در حال حاضر از چه روش‌هاي مرمتي از سوي مراكزي كه در اين زمينه فعاليت مي‌كنند، پيروي مي‌شود؟

- دو روش سنتي و مدرن به عنوان روش‌هاي شاخص در مراكز و سازمان‌هاي فعال در حوزه مرمت اسناد، كتب تاريخي و نسخ خطي وجود دارد، البته در برخي از مراكز، تلفيقي از روش‌هاي سنتي و مدرن به كار برده مي‌شود.

* استفاده از روش سنتي مرمت به ويژه در زمينه مرمت نسخ خطي، كتاب‌هاي تاريخي و كاغذ در حال حاضر از چه ميزان اعتبار و كارايي برخوردار است؟

- كليت روش سنتي هيچ گاه از سوي كارشناسان مرمت با انتقاد مواجه نشده است، چرا كه در حال حاضر نيز،‌ برخي روش‌هاي سنتي و استفاده از ابزار و ادوات سنتي مرمت مورد توجه قرار مي‌گيرد، اما لازم است كه كارشناسان با انجام تحقيقات و پژوهش‌هاي علمي، نسبت به شناخت اين روش‌ها، اقدام كنند و با علم به روش‌هاي سنتي و پيراستن زوائد اين روش و انطباق و تلفيق آن با شيوه‌هاي نوين مرمت، مي‌توان به احيا روش‌هاي سنتي مرمت اقدام كرد.

* از تجربه كدام يك از كشورهاي جهان كه در زمينه توجه به شيوه مرمت سنتي فعاليت دارند، مي‌توان استفاده كرد؟

- كشور ژاپن در حال حاضر در زمينه كاغذ و مرمت نسخه‌هاي خطي، با توجه به اصول و روش‌هاي سنتي مرمت، اقدام مي‌كند روش سنتي مرمت در كشور ژاپن بسيار پيچيده است و از مواد و وسايل سنتي در زمينه مرمت كاغذ استفاده مي‌شود، اين مساله نشان مي‌دهد كه كارشناسان مرمت ژاپن با علم به روش‌هاي سنتي در دنياي مدرن امروز نسبت به مرمت اسناد و نسخه‌هاي خطي اقدام مي‌كنند. در بازديدي كه از مراكز مرمت اين كشور داشتيم، اكثر كارشناسان فعال در بخش‌هاي مختلف مركز از توان علمي بالا و مواد كافي بهره‌مند بودند و در همين حال، استفاده از روش‌هاي سنتي از سوي اين كارشناسان مورد تاكيد قرار مي‌گرفت، بنابراين لازم است در كشور ما نيز، گروهي از كارشناسان و پژوهشگران نسبت به مطالعه روش‌هاي سنتي، اصلاح و به روز كردن آن اقدام كنند، زيرا روش سنتي مرمت در صورتي مي‌تواند در كشور ما پيشرفت كند كه پژوهش‌ها و تحقيقات علمي لازم در اين حوزه از سوي كارشناسان پيگيري شود و نتايج اين تحقيقات در اختيار مرمت‌گران قرار گيرد. براي مثال بخش مرمت كتابخانه، آستان قدس رضوي به عنوان يكي از مراكز مهم فرهنگي و تاريخي كشور، از روش‌هاي سنتي پيروي مي‌كند و در صورتي كه تجربيات كارشناسان فعال در اين مركز با تجربيات روز و روش‌هاي نوين تلفيق شود، امكان مناسبي براي حفاظت و مرمت آثار تاريخي به وجود خواهد آمد.

* تاكنون چه اقداماتي در زمينه بررسي روش‌هاي سنتي از سوي كارشناسان انجام شده است؟ 

- اقدام جدي و همه جانبه در اين زمينه از سوي مراكز فعال در حوزه مرمت انجام نشده و تنها در پايان نامه‌هاي دانشجويي و تحقيقات فردي، برخي از كارشناسان و دانشجويان نسبت به شناخت ارزش مواد و روش‌هاي سنتي اقداماتي را انجام داده‌اند، براي مثال در يكي از پايان‌نامه‌هاي دانشجويي استفاده از مواد گياهي به منظور ضدعفوني اسناد پيشنهاد شده است اما اين تحقيقات جزيي است و لازم است تا تحقيقاتي همه جانبه در اين حوزه انجام شود.

* در استفاده از روش‌هاي نوين مرمت، توجه به چه اصولي بايد از سوي مرمت‌گران مورد توجه قرار گيرد؟

- همان گونه كه برخي از مواد و روش‌هاي مورد استفاده از سوي مرمت‌گران سنتي، امكان دارد، صدماتي را در اسناد و نسخ خطي ايجاد كند، استفاده از روش‌هاي نوين نيز، خطرات احتمالي را به دنبال دارد كه در اين زمينه لازم است از موادي در زمينه مرمت استفاده شود، كه از اصل «برگشت‌پذيري» پيروي مي‌كند، به اين معنا كه استفاده از مواد نوين مرمت، با حلال‌هايي قابل برگشت باشد و در صورت آگاهي از زيان برخي از مواد جديد مي‌توان با استفاده از حلال‌ها، ماده را از اصل سند جدا كرد.

* چگونه مي توان روش‌هاي سنتي و نوين مرمت را به گونه‌اي سامان داد؟

- دانشجويان مرمت، مي‌توانند در اين زمينه اقدام كنند و لازم است مراكز و سازمان‌هاي ذيربط به منظور افزايش شناخت روش‌هاي سنتي و مدرن، در قالب طرح‌هاي تحقيقي از توان علمي دانشجويان در شناخت ميزان كارآمدي روش‌هاي نوين و سنتي و همچنين چگونگي تلفيق و بهره‌مندي از آن در حال حاضر اقدام كنند.

تدوين منشور مرمت آثار تاريخي- فرهنگي را نجات مي‌دهد

 

                                                      تدوين منشور مرمت 

                               آثار تاريخي- فرهنگي را از تخريب نجات مي‌دهد

 

نبود منشور مرمت و يك نظام انديشه‌اي جامع براي نگهداري و مرمت آثار تاريخي در ايران، ماندگاري اين آثار را با تهديد روبه‌رو كرده و با تخريب آثار تاريخي، گنجينه‌هاي اطلاعاتي ارزشمندي از گذشتگان نيز نابود مي‌شود.

به عقيده كارشناسان پراكندگي و تفاوت در عقايد مربوط به حفاظت و مرمت آثار تاريخي از جمله مشكلاتي است كه در مسير نگهداري و مرمت آثار تاريخي وجود دارد. چنانكه رييس پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاریخی-فرهنگی نيز در اين باره معتقد است كه يكي از مشكلات عمده مرمت و حفاظت در كشور، نبود يك زبان مشترك ميان كارشناسان اين رشته و ديگراني است كه با موضوع ميراث فرهنگي آشنا هستند و در حوزه‌هاي ديگر فعاليت مي‌كنند.

 «دکتر رسول وطن‌دوست» با تاكيد بر اهميت ايجاد يك نظام يكپارچه در انديشه‌هاي حفاظتي و مرمتي آثار تاريخي آن را به معناي همسو كردن تمامي افكار نظري و مهارت هاي عملي نمي‌داند.

به عقيده وي، براي ايجاد يكپارچگي در انديشه‌هاي مرمتي نبايد همه مرمتگران بدون خلاقيت صرفا به انجام اموري از پيش تعيین‌شده اقدام كنند چرا كه «مرمت» يك كار علمي هنري است. علم در چارچوب‌هاي مشخص جاي دارد و هنر به خلاقيت نيازمند است. آميزه مناسب اين دو است كه مرمت انجام‌شده را مورد تائيد و مرمتگر مسئول را موفق مي‌سازد.

يكپارچگي در انديشه‌هاي مرمتي يعني پذيرش معيارهاي ارزشي مرمت، به طوري كه «كجايي»، «تعلق زماني» و نهايتا «چرايي» اثر توسط مرمتگر دچار خدشه نشود.

وطن‌دوست مي‌گويد: «يكپارچگي در انديشه‌هاي مرمتي يعني پذيرش معيارهاي ارزشي مرمت، به طوري كه «كجايي»، «تعلق زماني» و نهايتا «چرايي» اثر توسط مرمتگر دچار خدشه نشود. براي مثال لازم است كه مرمتگر مسئول با «اصالت» يك اثر كه مي‌‌تواند يك شي و يا يك محوطه بزرگ تاريخي باشد، كاملا آشنا باشد. نبود آگاهي و يا نقص آگاهي نسبت به مفهوم «اصالت»، مي‌تواند مرمتگر را بي‌اختيار به سمت تبديل شدن به يك عامل تخريب سوق دهد. مرمتگر در انديشه خود در جهت حفظ ارزش‌ها و انتقال پيام فرهنگي اثر گام برمي‌دارد، در حالي كه در واقع، در درازمدت نقش تخريبي او بر اثر فرهنگي هويدا مي‌شود.»

مسئولان و كارشناسان در بحث نگهداري و مرمت اصولي آثار تاريخي به دنبال يافتن راهكارهاي نظري و عملي هستند كه مشكلات اين عرصه را از ميان بردارد. استانداردهاي جهاني همه گواه اين امر هستند كه تدوين اصول و قوانيني متناسب با شرايط بومي هر منطقه مي‌تواند در حفاظت، احيا و مرمت اصولي آثار تاريخي نتايج مطلوبي را به دنبال داشته باشد. از اين رو ايكوموس تهيه و تدوين قوانيني در قالب منشور مرمت را براي كشورهاي عضو الزامي مي‌داند.

 آثار تاريخي ايران منشور مرمت ندارند اگرچه از چندي پيش اعضاي ايكوموس ايران نيز تلاش‌هايي را براي بستن قرارداد با سازمان ميراث فرهنگي پيشين و سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري كنوني انجام داده‌اند تا منشور مرمتي را به منظور پاسخگويي به نيازهاي مرمتي آثار تاريخي ايران تدوين كنند اما تاكنون اين امر به نتيجه نرسيده و هنوز مرمت در ايران بدون وجود قوانيني جامع صورت مي‌گيرد.

وطن‌دوست نيز تدوين منشور مرمت را الزامي مي‌داند و مي‌گويد:«ضروري است متخصصان و انديشمندان رشته حفاظت و مرمت آثار تاريخي به هر طريق ممكن نسبت به ايجاد يك فرهنگ تخصصي اقدام كنند. نابساماني در شيوه‌هاي مرمت تهديدهاي عمده‌اي براي ميراث فرهنگي كشور به وجود مي‌آورد. نبود هماهنگي در روش‌هاي مرمتي تنها برعهده مرمتگران نيست، بيشتر نبود يك تشكيلات منسجم و فقدان آيين‌نامه‌ها، دستورالعمل‌ها و منشورها است كه چنين مشكلي را پيش روي ما قرار داده است.»

ايكوموس تهيه و تدوين قوانيني در قالب منشور مرمت را براي كشورهاي عضو الزامي مي‌داند.

وي تاكيد مي‌كند:«هر چند منشورهاي جهاني حفاظت و مرمت مفاهيم و ضرورتهاي كلي را بيان كرده و تبيعت از آنها براي كشورهاي مختلف تقريبا به صورت يك اصل در آمده است، به‌دليل نبود يك نظم نظارتي جهاني و به تبع آن نبود نظام نظارتي در كشورهاي مختلف هنوز اين مشكل به طور اساسي از بين نرفته است. از اين رو بديهي است تدوين منشورهاي ملي مرمت بدون اتكا به تجربيات مرمتي ممكن نيست و بايد طرح‌هاي متعددي به اجرا در آيد، نقاط ضعف و نقاط مثبت آنها تعيين شود و بر پايه تجربيات اصلي و با وام‌گيري از دانش جهاني به همراه تجربيات علمي و عملي هر كشور منشورهاي مرمتي ملي تدوين شود.»

وطن‌دوست درباره پيشينه نگهداري و مرمت آثار تاريخي در ايران مي‌گويد:«هر چند حفاظت و نگهداري از آثار فرهنگي موضوع تازه‌اي در فرهنگ سنتي ايران نيست اما مدت زيادي از نگاه فراگير و كاوشگرانه نسبت به اين حوزه فرهنگي نمي‌گذرد. حفاظت از بناهاي تاريخي يا اشيا و تزيينات معماري به طور سنتي در فرهنگ گذشته ما رواج داشته است. بازسازي مساجد، با توجه به نقش محوري آن در زندگي روزمره ايرانيان يكي از دلايل اثبات اين امر است. يعني در بسياري از موارد كمك مردم به نگهداري يك مجموعه فرهنگي جزئي از مسئوليتها و خواسته‌هاي آنها به‌شمار مي‌رفته است. بزرگان و فرمانروايان گذشته اين مرزوبوم نيز همت زيادي در حفاظت از ارزش‌هاي فرهنگي زمان خود داشته‌اند. نمونه روشن اين امر را نيز مي‌توان در كتيبه‌هاي برخي از شاهان بزرگ هخامنشي مشاهده كرد.»

 

پيشينه مرمت در ايران

اكنون حدود بيست سال از زماني كه حفاظت و مرمت آثار فرهنگي به صورت نظام‌مند در كشور آغاز شده، مي‌گذرد. پيش از آن نيز هيات‌هاي كاوش‌هاي باستان‌شناسي گاه با به‌كارگيري فرد يا افرادي به‌عنوان مرمتگر به طور بسيار محدود و صرفا براي ارايه كمك‌هاي اوليه به اشيا مكشوفه و بيشتر براي زدودن سريع و همراه با تخريب لايه‌هاي مختلف از روي برخي از اشيا براي يافتن خطوط و تزيينات زير آنها اقدام مي‌كردند.

رييس پژوهشكده حفاظت و مرمت مي‌گويد: «در سالهاي نخستين دهه 1350 براي نخستين بار موضوع ايجاد كارگاه و آزمايشگاه مرمت در مركز باستان‌شناسي سابق در دستور كار فعاليت‌هاي اين مركز قرار گرفت و براي نخستين بار به تخصص‌هايي همچون شيمي و فيزيك براي برخوردي موشكافانه‌تر با موضوع مرمت توجه شد. در همان سال‌ها نخستين كارگاه مرمت در يك اتاق كه بعدها به تدريچ گسترش يافت در زيرزمين ساختمان مركز باستان‌شناسي سابق كه اكنون به ميراث فرهنگي تهران تعلق دارد تاسيس شد و در واقع از همان‌جا قدم گذاشتن در راهي طولاني كه بخش اندكي از آن تاكنون طي شده است، آغاز شد.»

به گفته وطن‌دوست، به رغم گذشته طولاني و تجربيات حاصل از فعاليت‌هاي ميداني و قرار گرفتن موضوع حفاظت و مرمت آثار تاريخي در نظام دانشگاهي كشور، هنوز تا رسيدن به جايگاه آرماني اين علم و هنر راه زيادي باقي است.

وطن‌دوست نظام حفاظتي و مرمتي كشور را به سه بخش پژوهش، امور ستادي و امور اجرايي تقسيم مي‌كند و مي‌گويد: «هرچند تاكنون تلاش‌هاي زيادي در حوزه امور ستادي مرمت اشيا و تزيينات وابسته به معماري صورت گرفته اما در مقايسه با موضوع مرمت بناهاي تاريخي هنوز فاصله بسيار زيادي تا رسيدن به نقطه آرماني وجود دارد. امور ستادي مرمت اشيا فرهنگي - تاريخي به يك انديشه كلي و جمع‌بندي نظرهاي مختلف نياز دارد. هماهنگي بين كارشناسان مرمت و موزه‌داران، جمع‌داران، باستان‌شناسان و كارشناسان ديگري كه به نحوي در ارتباط با اين موضوع هستند ضروري است.»

به عقيده وطن‌دوست، تعريف و تدوين وظايف «مرمتگر» از يك سو و تعريف و تدوين وظايف «موزه‌دار»، «جمع‌دار»، «باستان‌شناس» در ارتباط با «مرمتگر» نيز الزامي است. هر چند اين امر يكباره محقق نمي‌شود و تنها با گفتگو و بهره‌گيري از نظرهاي ديگران است كه مي‌توان به راه قابل قبول و كارا دست يافت.

 

آثار تاريخي پيوند ديروز به امروز

اطلاعاتي كه آثار تاريخي در مورد پيشينيان براي نسل‌هاي بعدي به همراه آورده‌اند آن چيزي است كه بر اهميت ماندگاري آثار مهر تاييد مي‌زند. كاوش در اين آثار و سعي در شناسايي آداب و رسوم گذشتگان و هر آنچه كه به تمدن‌هاي پيشين تعلق دارد نسل‌ها را به هم پيوند مي‌زند.

«شهرزاد امين‌شيرازي»، كارشناس پژوهشكده حفاظت و مرمت درباره نقش آثار تاريخي در شناخت گذشتگان مي‌‌گويد: «هدف اصلي از انجام فعاليتهاي مرمتي و حفاظتي عبارت است از حفاظت شي يا اثر. حفاظت به طور منطقي و عام يعني حد نهايي تضمين براي انتقال اطلاعات از امروز به فردا. با اين ديدگاه اثر حاوي اطلاعاتي است كه به عنوان نماينده‌اي از يك تفكر و تمدن خاص آنها را در اختيار بيننده و يا محقق مي‌گذارد. تضمين مطرح در رابطه با اين اطلاعات يعني اين كه ما بايد به نحوي اقدام كنيم كه اين اطلاعات تا حدامكان به طور كامل و دست‌نخورده در اختيار شخصي قرار گيرد كه با اين اثر روبرو مي‌شود.»

امين‌شيرازي بر اين باور است كه اطلاعاتي كه شي به همراه دارد يعني همه دريافت‌هايي كه در اثر برخورد با شي كسب مي‌كنيم. اين اطلاعات را مي‌توان به دو دسته تقسيم كرد كه با اسامي مختلفي چون اطلاعات كهن يا اطلاعات معاصر در مورد آنها صحبت مي‌شود.

به گفته وي اطلاعات كهن يا اطلاعات ذاتي داده‌هايي هستند همچون اطلاعاتي در مورد باستان‌شناسي، مردم‌شناسي، تاريخ هنر و يا تكنولوژي. اين داده‌ها متعلق به خصوصيات اصلي شي هستند.

اين كارشناس همچنين اطلاعات معاصر يا اطلاعات اكتسابي را مجموعه‌اي از اطلاعات عنوان مي‌كند كه يك مرمتگر و حفاظتگر از شي دريافت مي‌كند، اطلاعاتي در مورد فرآيندهاي فرسايشي، اطلاعات آسيب‌شناسي و نيازهاي حفاظتي – مرمتي يك شي‌.

وي تاكيد مي‌كند: «مجموعه اطلاعاتي كه شي به ما مي‌دهد، مي‌تواند هويت متمايز اثر را بسازد، يعني شخصيت شاخص اثر را تعيين مي‌كند. بنابراين هويت هر اثر بستگي به اطلاعات دارد. اگر اين فرض را در نظر داشته باشيم، بنابراين مي‌توان براي هر شي دو گونه هويت را در نظر گرفت كه يكي از آنها منفرد و وابسته به ذات شي است و ديگري هويت وابسته كه در برگيرنده ارتباط شخصيت شي با مجموعه آثاري است كه به آن تعلق دارد.»

وي در تعريف مجموعه اشيا مي‌گويد:«تعدادي از اشيا كه داراي يك محور مشترك باشند را يك مجموعه از اشيا مي‌گويند. اين محور مشترك مي‌‌تواند تعلق اجزا به يك دوره، فرهنگ يا تمدن خاص باشد.»

كارگاه آموزشي مباني و كاربرد پوشش‌هاي نانوكامپوزيتي

كارگاه آموزشي مباني و كاربرد پوشش‌هاي نانوكامپوزيتي

قابل توجه دانشجويان و پژوهشگران حوزه مرمت آثار تاريخي- فرهنگي

خصوصاً پژوهشگراني كه در زمينه كاربرد نانو ذرات در مرمت تحقيق و پژوهش مي‌كنند

پژوهشگاه پليمر و پتروشيمي ايران در نظر دارد با مشارکت اساتيد برجستۀ دانشگاه و صنعت، سمينار تخصصي و دوره آموزشي با عنوان: " مباني و كاربرد پوشش‌هاي نانوكامپوزيتي " را در تاريخ (8-7 بهمن ماه 1386) برگزار نمايد.

هدف اصلي از برگزاري اين دوره آموزشي، آشنايي بيشتر با اصول اوليه، مباني و زمينه هاي کاربردي پوشش‌هاي نانوكامپوزيتي و همچنين برقراري زمينه تبادل نظر اساتيد، پژوهشگران، متخصصان و صنعتگران مرتبط مي‌باشد.

عناوين و موضوعات دوره

• مقدمه‌اي بر پوشش‌هاي نانوكامپوزيتي
• پوشش‌هاي نانو كامپوزيتي پايه ‌آبي و كاربردهاي آن
• بررسي اثر نانو ذرات مختلف در پوشش‌هاي خودرويي
• آزمون‌ها و روش‌هاي تعيين مشخصات پوشش‌هاي نانو‌كامپوزيتي
• پوشش‌هاي آبگريز و خود تميز شونده روي سطوح شيشه‌اي و آجري
• تهيه هيبريدهاي نانو ذرات سيليكاتي براي كاربردهاي مختلف از طريق سل-ژل
• كاربرد نانو ذرات در محلول‌هاي رقيق: پايداري ذرات و خواص كامپوزيت حاصل
• استفاده از نانو ذرات دي‌اكسيد تيتان در بهبود خواص و مقاومت‌هاي جوي پوشش‌هاي پودري پلي‌استري

کارگاه‌هاي آموزشي

• كارگاه آموزشي X-ray
• كارگاه آموزشي Laser Light Scattering
• كارگاه خواص فيزيکي و مکانيکي پوشش‌هاي نانو کامپوزيتي
• كارگاه آموزشي Atomic Force Microscopy (AFM)
• كارگاه كاربرد روش‌هاي الكتروشيمي در تعيين خواص پوشش‌هاي نانو کامپوزيتي
• کارگاه روش‌هاي تعيين اندازه ذرات در نانوپوشش‌ها (Particle Size analyzer)

توجه: آخرين مهلت ثبت نام، 20/10/86 مي‌باشد. (به شرکت کنندگان گواهي‌نامه اعطاء مي‌گردد).

فرم ثبت‌نام: http://www.iranpolymerinstitute.org/pdfs/nanocomposite.pdf

قطعنامه هشتمین همایش حفاظت و مرمت اشيا

به نام آن که حافظ نظم جهان است

قطعنامه هشتمین همایش دوسالانه حفاظت و مرمت

اشیاء تاریخی – فرهنگی و تزیینات وابسته به معماری

16-13 آذر 1386

تهران – ایران

 

نزدیک به 400 نفر از حفاظتگران، مرمتگران، پژوهشگران، متخصصان علوم وابسته، اساتید و دانشجویان رشته‌های مختلف در حوزه میراث فرهنگی، از سیزدهم تا شانزدهم آذر‌ماه یک هزار و سیصد و هشتاد و شش خورشیدی، مصادف با سالگرد گشايش ساختمان جديد پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي – فرهنگي ( خانه مرمتگران) در تالار سخنرانی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی ، در هشتمین همایش حفاظت و مرمت اشیاء تاریخی-فرهنگی و تزیینات وابسته به معماری گردهم آمدند. طی این سه روز علاوه بر ارایه 26 سخنرانی در شش نشست، دوکارگاه آموزشی نیز در زمینه حفاظت و مرمت آثار کاغذی و حفاظت و مرمت نقاشی‌های رنگ و روغن برپا شد. برگزار‌کنندگان و شرکت‌کنندگان این همایش ، مقام استاد فقید دکتر باقر آیت‌اله‌زاده شیرازی را نیز پاس داشته و با برپایی نمایشگاهی ویژه  تحت عنوان « چهره ماندگار مرمت ايران» در جوار همایش که به بیان زندگی‌نامه، اندیشه‌ها‌ و فعالیت‌های مختلف آموزشی، اجرایی و پژوهشی وي كه به حق بنيان گذار مرمت نوين ايران در حوزه معماري و بافت هاي تاريخي كشور بوده اند، اختصاص داشت یاد او را گرامی داشتند.

شرکت‌کنندگان در همایش با توجه به شرایط و پیشرفت‌های به دست آمده در عرصه‌های آموزشی، اجرایی و پژوهشی حفاظت و مرمت آثار تاریخی–فرهنگی و گسترش روزافزون شمار مرمتگران و حفاظتگران کشور و حضور بیشتر علوم وابسته در رشته حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی، بر موارد زیر تاکید داشته واجرای آن ها را به نهادهای اجرایی و آموزشی کشور توصیه می‌کنند:

v      همه  ساله به پاس ارزش گزاري به خدمات زنده ياد دكتر باقر آيت‌اله زاده شيرازي مراسم ويژه اي برگزار گردد. از دست اندركاران همايش مرمت قوياً خواسته مي شود در انجام اين امر مهم كوشا بوده و همچنان با همكاري تمامي شاگردان و ياران آن بزرگوار نسبت به گردآوري و تدوين انديشه ها و نظرات آن زنده ياد پرداخته و به انتشار آن ها همت گمارند.

v      نگاه ویژه به مباحث مدیریت حفاظت، مبانی نظری و اصول حفاظت پیشگیرانه در محورهای همایش نهم مرمت نیز ادامه یابد.

v      با توجه به غنای کیفی و کمی آثار تاریخی – فرهنگی کشور و ضرورت تدوین یک برنامه دراز‌مدت، طرح راهبردی حفاظت، نگهداری و مرمت مجموعه‌های موزه‌ای و تزیینات وابسته به معماری با توجه به اولویت‌های کشور تدوین و اجرا گردد.

v      با توجه به لزوم همکاری نزدیک‌تر نهادهای پژوهشی/اجرایی و آموزشی‌، زمینه‌های تعامل بیشتری در تعریف و اجرای پروژه‌های زیر ساختی حفاظت و مرمت در کشور فراهم شود.

v      در حمایت از سیاست‌های تمرکز‌زدایی و رویکرد نوین به توجه بیشتر به نقش نظارتی دولتی و سپردن امور اجرایی به بخش خصوصی، علاوه بر حمایت از بخش خصوصی، مقدمات تشکیل انجمن صنفی و نظام جامع حفاظتگران و مرمتگران فراهم‌آید.

v      با عنایت به استقبال کارشناسان حفاظت و مرمت و تأکید مقامات عالی‌رتبه، توصیه می‌شود همایش نهم با نگاهی منطقه‌ای و یا در صورت امکان به صورت بین‌المللی برگزار شود.

v      تعدد فعالیت‌های پژوهشی و اجرایی و نیز رشد تولیدات علمی در این زمینه، برگزاری همایش‌های تخصصی و یا نشست‌های ویژه‌ای را در کنار همایش مرمت ضروری ساخته است تا از این طریق مجال ارایه مقالات بیشتر و بحث و گفتگوی آزاد فراهم شود.

v      با در نظر گرفتن شمار دانش‌آموختگان و نیز استعدادهای موجود، پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی و دانشگاه‌های فعال در زمینه حفاظت و مرمت در راه‌اندازی سریعتر مقاطع تحصیلات تکمیلی تخصصی اهتمام ورزند.

v     قویاً از اقدامات پژوهشگاه میراث فرهنگی ، صنایع‌دستی و گردشگری و نیز پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی به عنوان مجری طرح تهیه بانک اطلاعاتی حفاظت و مرمت اشیاء موزه‌ای و تزیینات وابسته به معماری حمایت کرده و همکاری گسترده‌تر مسئولین اجرایی با نهادهای آموزشی و بخش خصوصی در این زمینه را خواستاریم.

... خداحافظ تا همایش نهم

پایان همایش هشتم با صدور قطعنامه رقم خورد

همایش هشتم نیز با انتشار قطعنامه پایان یافت. در این دوره تعداد مقالات ارائه شده و همچنین شرکت کنندگان از دوره قبلی بیشتر بود. به طوری که علاوه بر سالن اجتماعات راهروها نیز مملو از جمعیت دانشجویان و علاقه‌مندان این حوزه بود.

از جمله ويژگي‌هاي اين همايش مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:

• برگزاري نمايشگاه چهره ماندگار مرمت ايران (استاد دكتر شيرازي)، اين نمايشگاه؛ دانشجويان، دوستداران و مرمتگران بنا را نيز به پژوهشكده حفاظت و مرمت اشياء كشاند. انصافاً نمايشگاه خوبي تدارك ديده شده بود.
• تعداد مقالات ارائه شده (سخنراني) نسبت به همايش قبلي ۵۰٪ افزايش داشت.
• برنامه‌ريزي منظم‌تر و دقيق‌تر همايش هشتم نسبت به همايش‌هاي قبلي.
• ايجاد غرفه فروش كتب منتشر شده جديد توسط پژوهشكده در سال ۸۵ و ۸۶.
• انتشار منظم بولتن روزنامه مرمت به تعداد ۴ شماره- مرمت ۲۰-۲۱-۲۲-۲۳.
• راه اندازي كارگاه‌هاي آموزشي نقاشي و كاغذ با دعوت از اساتيد بزرگ از جمله دكتر بهنام پدرام و ملكيان- به مدت دو روز(براي اولين بار در همايش مرمت).

بهره بنده از اين همايش:

• شركت در تعدادي از جلسات سخنراني و آموختن يافته‌هاي جديد پژوهشگران.
• ارتباط و آشنایی با تعدادي از متخصصان حوزه مرمت؛ بنده از این بابت خیلی خوشحالم.
• شركت در کارگاه آموزشي نقاشی آقای دکتر بهنام پدرام و آموختن مطالب جديد. (اين كارگاه در دو جلسه نظري و ۲ جلسه عملي برگزار شد).

گزارش: تجلیل از استاد دکتر باقر آیت اله زاده شیرازی جاودانه شد

در آستانه برگزاري هشتمين همايش دوسالانه حفاظت و مرمت آثار تاريخي- فرهنگي و تزيينات وابسته به معماري قرار گرفته‌ايم. اين همايش از ۱۳ تا ۱۶ آذرماه سالجاري برگزار خواهد شد. اين گردهمايي علمي با دنبال كردن اهداف هميشگي خود، شاهد رويداد ديگري است كه به واقع هسته مركزي آن را تشكيل مي‌دهد و آن هم برگزاري نمايشگاه زنده ياد دكتر باقر آيت‌اله‌زاده شيرازي، چهره ماندگار معماري و مرمت است. استاد دكتر شيرازي در آخرين مراسم تقدير و تجليلش دچار عارضه قلبي شد و به ديار باقي شتافت. در زير گزارشي با عنوان «تجليل از استاد جاودانه شد» را مي‌خوانيد:

عصر روز يكشنبه ۲۸ مردادماه ۱۳۸۶، ساعت ۱۷ و ۳۰ دقيقه مجموعه هنرپژوهي نقش جهان فرهنگستان هنر ميزبان فرهيختگان، علاقه‌مندان و دانشجويان رشته مرمت، معماري و شهرسازي بود كه براي بزرگداشت دكتر باقرآيت‌اله‌زاده شيرازي، استاد پيشكسوت معماري و مرمت، گردهم آمده بودند.

از جمله چهره‌هاي شاخص حاضر در اين جلسه مي‌توان به سيد محمد بهشتي، مدير گروه معماري و شهرسازي فرهنگستان هنر، مهدي حجت مدرس پرديس هنرهاي زيباي تهران، شهريار عدل پژوهشگر سازمان ميراث فرهنگي كشور، اسكندر مختاري مدير پايگاه ميراث فرهنگي و گردشگري بم و محور تاريخي تهران و محمد حسن محبعلي مدير پايگاه ميراث جهاني سلطانيه اشاره كرد.

جلسه با سخنان سيد محمد بهشتي آغاز شد. وي دكتر شيرازي را شيخ‌المشايخ حفاظت و مرمت آثار تاريخي معرفي كرد و گفت: «استمرار فعاليت، اشراف و تسلط به موضوع، علم، تجربه، مديريت گسترده و تربيت كارشناسان خبره از جمله ويژگي‌هاي دكتر شيرازي است كه دست به دست هم داده‌اند و جايگاه ايشان را چنان ترسيم كرده‌اند كه نام ميراث فرهنگي، معماري، مرمت و ... ما را تنها به ياد دكتر شيرازي مي‌اندازد.»

بهشتي تصريح كرد.«در طول تاريخ فرهنگ و هنر، شخصيت‌هاي مختلف داراي ويژگي‌هاي خاصي شده‌اند تا آن جا كه گاهي يك شخص را نماينده يك امر مي‌دانيم. مثلاً شاعران زيادي بوده‌اند كه مثنوي سروده‌اند، اما وقتي اسم مولانا مي‌آيد، نامش با مثنوي عجين است؛ گويا مثنوي فقط مال مولانا است. در امر حفاظت و مرمت هم اين امتياز و ويژگي با نام دكتر باقر آيت‌الله زاده شيرازي براي ما تداعي مي‌شود.»

بهشتي درباره ديگر صفات دكتر شيرازي گفت:«در بعضي جاها كه براي ما صورت ظاهر اهميت پيدا مي‌كرد، دكتر شيرازي افق‌هاي دورتري را مي‌ديد و چيزهايي را متوجه مي‌شد كه ما فكر نكرده بوديم. هرجا براي ما حرف زدن سخت بود، ايشان اين كار را مي‌كرد و ....»

او در ادامه به كنگره بم اشاره كرد و گفت:«دكتر زماني دست به اين كار زد كه شايد هيچ فعاليتي به اين اندازه اهميت نداشت. ايشان با اين اقدام تمام بنيه كارشناسي معماري كشور را بسيج كرد تا در اين زمينه بنويسند و توليد كنند. اين در حالي بود كه پزشكان براي ايشان سكون و استراحت را تجويز كرده بودند، اما ايشان مدام به گوشه و كنار كشور مي‌رفت و جوانان را راهنمايي مي‌كرد. همين روحيه شاگردپروري ايشان سبب شده است كه بسياري از چهره‌هاي شاخص معماري و مرمت مستقيم يا با واسطه خود را شاگرد دكتر شيرازي بدانند.»

دكتر مهدي حجت درباره جامعيت شخصيت دكتر شيرازي، بستر خانوادگي و مجموعه عواملي كه در موفقيت ايشان مؤثر بوده است صحبت كرد. حجت با تاكيد بر اينكه داشتن رابطه عاطفي و نزديك با دكتر شيرازي مانع از راحت صحبت كردن درباره اوست، جامعيت شخصيت دكتر شيرازي را مهمترين وجه اين استاد پيشكسوت دانست. وي به حوادث سا‌هاي 31 تا 42، كودتاي زمان دكتر مصدق و بعد ورود دكتر شيرازي به دانشكده هنرهاي زيبا اشاره كرد و گفت: «آن دوره باورترين دوران اين دانشكده بود، چرا كه پيش‌تر هنوز جا نيفتاده بود و بعد هم ديگر تكرار نشد.» حجت ادامه داد: دكتر شيرازي پس از ادامه تحصيل در اروپا به ايران برگشت و به اصفهان رفت. در آنجا همة آموخته‌هايش را با يك فهم عميق و داده‌هاي اجتماعي كه جامعه را دچار دگرگوني مي‌كرد به كار گرفت و بدين ترتيب اصفهان بستر تجربيات ايشان شد. بنابراين مي‌توان گفت پس از پيروزي انقلاب اسلامي، دكتر شيرازي مهمترين چهره‌اي بود كه هدايت امور را عهده‌دار شد.»

حجت از مجله «اثر» و مجموعه كتب سمينار بم به عنوان برترين منابع و دانشنامه‌هاي معماري ايران نام برد كه به سرپرستي دكتر شيرازي به چاپ رسيده‌اند. وي تصريح كرد:«اگر امروز از شخصيت دكتر شيرازي قدرداني مي‌كنيم، محصول يك اتفاق نيست، بلكه محصول رويدادهاي شگفت‌انگيزي است كه خداوند باعث شده است تا در مقاطع حساس كشور از ميراث فرهنگي ما حفاظت شود. چه بسا اگر چنين افرادي نبودند كه با پاي فشاري كار كنند، ما راه ديگري رفته بوديم.»

وي در خاتمه توصيه كرد كه هيئتي فراهم شود تا مطالب عظيم و ويسعي كه در ذهن ايشان است ثبت و جزو گنجينه كشور حفاظت شود.

مهندس محمد حسن محبعلي، مدير پايگاه ميراث جهاني سلطانيه نيز دكتر شيرازي را مددكار تصميم‌گيري و اجرا دانست؛ راهنمايي كه جرئت و جسارت اجرا را به ديگران القا مي‌كند.

محبعلي يادآور شد در كار معماري، زماني كه عشق و علاقه كنار مي‌رود، تنها يك رابطه عرفاني خاص باقي مي‌ماند كه اين مسائل همه در وجود دكتر شيرازي حل شده. وي مهمترين مشكل در امور مرمت و حفاظت را جرئت تصميم‌گيري دانست و ادامه داد: «در اين مورد هميشه سراغ دكتر شيرازي مي‌روم و با ايشان مشورت مي‌كنم. ايشان هم با علم و آگاهي جرئت و قوت قلب به من مي‌دهند.»

شهريار عدل، ديگر كارشناس حاضر در جلسه نيز از دكتر شيرازي به‌عنوان يك دايره‌المعاف به‌ويژه در مورد اصفهان نام برد، كه نمي‌شود در اين زمينه اقدام به كاري كرد و از ايشان سؤال نكرد. عدل به جايزه جهاني«آقاخان» اشاره كرد كه در اولين سال تاسيس، دكتر شيرازي و اوزينو گالويري آن را به طور مشترك دريافت كردند. وي خاطر نشان كرد از هر غيرايراني كه راجع به معماري ايران سؤال كنيم، نام دكتر شيرازي را به عنوان صاحب‌نظر خواهد برد.

در ادامه، دكتر اسكندر مختاري، مدير پايگاه ميراث فرهنگي و گردشگري بم و محور تاريخي تهران، گفت:«دكتر شيرازي چيزي بيشتر از يك كارشناس، صاحبنظر و مرجع ديگران است؛ حكم ايشان حكم نهايي است و در هر مسئله‌اي كه با ايشان صحبت كنيد، از منظر ديگر وارد بحث خواهد شد.»

مختاري از دكتر شيرازي به عنوان منتقدي نام برد كه موشكافانه همه مسائل را باز مي‌كند و هيچ وقت شيفته موج‌هاي رايج نمي‌شود و بيشتر جوهر را مي‌بيند تا صورت.

مدير پايگاه ميراث فرهنگي و گردشگري تهران، زندگي دكتر شيرازي را به سه دوره تقسيم كرد: نخست، فعاليت در دفتر فني حفاظت آثار باستاني در اصفهان از سال 1345 تا زمان انقلاب؛ دوم، زماني كه ميراث فرهنگي مورد مخاطره قرار گرفت، اما ايشان كاري كرد كه ايران از اين موضوع سربلند بيرون بيايد؛ سوم دوران بازنشستگي كه در اين دوره نيز همچنان تاثيرگذار و مرجع هستند.

وي افزود: «اين استاد به حقيقتي دست پيدا كرد كه اين مهم براي هركسي ميسر و مقدور نيست. مهمتر آنكه هر وقت راجع به مسئله‌اي با ايشان صحبت مي‌كنيم، از منظري ديگر وارد بحث مي‌شود و افق‌هاي جديدي را پيش چشم ما باز مي‌كند.»

وي يادآور شد:«دكتر شيرازي هميشه دوست داشته مؤلف باشد و گاهي هم كه به اجبار به امور مديريت پرداخته، بسيار مؤثر بوده است؛ مانند ساماندهي ميراث فرهنگي در سال‌هاي ملتهب پس از انقلاب كه كار بسيار سختي بود.»

پس از سخنان حاضران، دكتر شيرازي به روي صحنه آمد و با قرائت آيه «و اصبر ان الله لايضيع اجر المحسنين(صبركن كه خداورند پاداش نيكوكاران را تباه نكند؛ سوره هود، آيه 115)»، گفت:

وي افزود: «نسل ما كه جنگ جهاني دوم، نهضت آزادي‌خواهي و مقاطع ديگر را ديده بود، وجدان كاري خاصي داشت. وجدان كاري بهترين سرمايه‌اي است كه هركس مي تواند داشته باشد.» دكتر شيرازي تصريح كرد: «ما استعداد چنداني نداشتيم، اما مثل ژاپني‌ها خيلي كار كرديم، چون معتقد بوديم كار را بايد در حد كمال، حسن نيت و خوبي انجام داد.»

اين آخرين حرف‌هايي بود كه از زبان دكتر شيرازي شنيده شد. پس از پايان صحب‌هاي دكتر، حاضران در جلسه ايستادند و برايش دست زدن، لحظاتي بعد و هنگامي كه ديگر حاضران در نشست درباره خاطرات و علاقه‌ خود به ايشان صحبت مي‌كردند، دكتر به طور ناگهاني دچار عارضه قلبي شده و با وجود حاضر شدن اورژانس در محل و انتقال وي به بيمارستان دي، متاسفانه اين استاد پيشكسوت از دنيا رخت بربست.

با اعلام شدن خبر درگذشت چهره ماندگار معماري و مرمت، دوستان، همكاران، دانشجويانش در شك از دست دادن استاد فرو رفتند.

مراسم تشييع پيکر دکتر شيرازی، ۳۰ مردادماه ۱۳۸۶ با حضور پرشور دانشجويان، شخصيت‌های علمی و فرهنگی، از عمارت مسعوديه تهران به سمت آرامگاه ابدی وی در قطعه هنرمندان بهشت زهراي تهران انجام شد. بعد از خاكسپاري مجالس ترحيم وي در تهران، اصفهان، همدان، كرمان و شهرهاي مختلف برگزار گرديد. در اين مراسم‌ها شخصيت‌هاي سياسي، فرهنگي و علمي زيادي به بيان ديدگاه‌هاي خود در مورد شخصيت دكتر شيرازي پرداختند كه در زير به خلاصه كلام آنها در جملاتي مي‌آيد.

مهندس اسفديار رحيم مشايي، رييس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري كشور از دکتر شيرازي به‌عنوان فردی تاثيرگذار در حفاظت از آثار تاريخی و فرهنگ‌سازی درجامعه ياد كرد.

دكتر سيدطه هاشمي، رئيس پژوهشگاه ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري گفت: دكتر شيرازي ازشخصيت‌هاي وارسته و عالم فرهنگي بود كه هر كسي در همنشيني با ايشان قطعاً بهره‌اي را به اندازه كافي مي‌برد.

سيد محمد بهشتي، استاد دانشگاه نيز گفت: شيرازي ساده و پر بركت زيست. مهم‌ترين كار او در آغاز، مرمت آثار تاريخي اصفهان و در سال‌هاي اخير مرمت عمارت مسعوديه در تهران بود. اما زيباترين داستان زندگي‌اش در مجلسي كه فرهنگستان هنر براي بزرگداشت و او ترتيب داده بود، در ميان دوستان و شاگردان و همفكرانش از خدا و عاقبت نيك گفت و روي صحنه آرام جان سپرد و صحنه روزگار را فرو گذاشت.

نه‌تنها زندگي‌اش را وقف آموختن فرهنگ ايراني كرد، خداي مهربان چنين خواست كه مرگ او نيز چنين آموزنده باشد.

اكبر زرگر، استاد دانشگاه از ويژگي‌هاي علمي و خصوصيت فردي استاد چنين مي‌گويد: دكتر در زمينه مرمت استاد بي‌بديلي بود. اگر ادعا كنيم كه تقريباً تمامي كساني كه تا چندي قبل دست اندركار مرمت آثار فرهنگي اين كشور بوده‌اند يا در كلاس و يا در كارگاه شاگردي دكتر شيرازي را كرده‌اند. گزافه نگفته‌ايم.

و در زمره خصوصيات فردي دكتر، حسن خلق و سلوك با مردم بود. سعه صدر او باعث شده بود كه اقشار متعدد از جوانها گرد او جمع شوند. آرامش و طماٌنينه او جاذبه بي‌نظيري در او بوجود آورده بود. اين روحيه باعث مي‌شد كه اطرافيان با انگيزه و در حد توان، در كنار و يا زير نظر او با نشاط تلاش كنند.

عبدالله جبل عاملي از دوستان و همكاران نزديك استاد نيز چنين مي‌گويد: ايمان تحت تاثير محيط تربيتي و طي مراحل معرفت به دست مي‌آيد و در انسان نشانه‌هايي از باورها و رفتارها بوجود مي‌آورد. اين نشانه‌ها را در شيرازي چنين يافتم:

• جهانبيني: او داراي جهان‌بيني توحيدي بود و با مكاتب فلسفه مادي‌گرائي انعطافي نداشت.
• عبادت: نشانه ديگري از ايمان او انجام عبادت بود، او علاوه بر واجبات مذهبي، آموختن، توليد و آموزش به ديگران را از واجبات مي‌دانست.
• تقوا: دكتر شيرازي در هر موقعيت و در هر شرايطي از گناه و معصيت اجتناب مي‌كرد. او به شدت از غيبت‌گويي و مذمت ديگران خودداري مي‌نمود.
•  شهامت: از نشانه‌هاي بارز اخلاقي دكتر شيرازي شهامت بود. او با تمام وجود در تحقق برنامه‌هاي فرهنگي خود فعال بود و با شهامت در مقابل كج‌رويي‌ها موضع مي‌گرفت و هرگز در تحقق اهداف و وظائف خود به ملاحظه انديشي توجه نمي‌نمود.
• احسان: از مهمترين سجاياي اخلاقي دكتر شيرازي نوع دوستي بود. او هر زمان براي هر كس كه مي‌توانست دست ياري دراز مي‌كرد و هرگز از كمك به ديگران خصوصاً دوستان و ياران ميراث فرهنگي امتناع نمي‌ورزيد.
• قناعت: او شاكر نعمات الهي بود، همواره از تقدير و سرنوشت خود اظهار رضايت مي‌نمود. درويش مسلك مي‌زيست و از تظاهر به زندگي با تجملات دوري مي‌كرد.

محمد حسن محبعلي از همكارانش مي‌گويد: شيرازي در ماموريت‌هاي علمي شناخته مي‌شد. صداقت، پشتكار، جديت، سادگي در زندگي قانون وي بود.

اسكندر مختاري، مدير پايگاه جهاني ارگ بم نيز مي‌گويد: بدون شك شهرت جهاني ارگ بم بيش از هر چيزي مرهون برگزاري كنگره‌هاي بزرگ تاريخ معماري و شهرسازي ايران در بم است. امري كه به همت دكتر شيرازي و به كمك و همفكري ديگر صاحب نظران محقق شد.

محمد ميرشكرايي راز ماندگاري شيرازي در دل و جان همه را در توانايي او براي تنيدن تار عشق و خلوص و عاطفه عشق به انسانيت و تاريخ اين مرز و بوم مي‌داند كه كسي را از آن گريزي نيست.

يكي از دانشجويانش مي‌گويد: استاد شيرازي علاوه بر تأثير علمي بر دانشجويانش، تأثيرات اخلاقي و عرفاني فراواني بر آنها مي‌گذاشت و تجربه نشان داد که اين تأثير، انسان سازتر و کشور سازتر از تأثير قبلي، خود را نمايان ساخته. استاد دکتر شيرازي اسطوره‌اي بود از نهايت علم و ايمان. علمش زبانزد خاص بود و ايمانش تربيت کنندة جوانان. به هنگام استراحت دانشجويان و بين کلاس‌هاي درس، وضويش را مي‌گرفت و آنچنان نمازي مي‌خواند که فرشتگان خداوند را به تحسين وا مي‌داشت و از برکت نمازش، کلاس درس و روح دانشجويانش غرق در انوار ايزدي مي‌گشت.

دکتر سيد باقر آيت اله‌زاده‌شيرازي بعد از 40 سال تلاش خستگي‌ناپذير، صادقانه و با اخلاص براي حفظ و احياي هويت ديني و ملي ايران سبک بار و آسوده‌خاطر به ديدار خداوند جل جلاله شتافت.

دکتر آيت‌اله‌زاده شيرازي بنيان‌گذار مرمت علمي بناها، آثار و محوطه‌هاي تاريخي در ايران است. وي در طول حيات پرخير و برکت خود، طرح و اجراي احياء و مرمت صدها بنا و محوطه تاريخي در کشور را به عهده داشت و نقش موثري در مطالعات تاريخ معماري ايران، اشاعه دانش مرمت در کشور و تربيت نيروي انساني متخصص در اين زمينه ايفا نمود.

خلاصه‌اي از زندگي ايشان از جنبه‌هاي پژوهشي، اجرايي، مديريتي و آموزشي در زير مورد اشاره قرار مي‌گيرد.

 

دوران تحصيلات

دکتر سيد باقر آيت‌اله‌زاده شيرازي، فرزند سيدمحمدحسين، در سال 1315 در نجف اشرف در خانواده‌اي ايراني، روحاني و ديني به دنيا آمد. وي از نوادگان ميرزاي بزرگ شيرازي است. او دوران کودکي و نوجواني خود را در فضاي بسيار غني ديني، اعتقادي، فرهنگي و علمي در نجف و تهران طي کرد و در سال 1335 موفق به اخذ ديپلم رياضي از دبيرستان دارالفنون گرديد. دکتر آيت‌اله‌زاده‌شيرازي در سال 1342 با درجه عالي در رشته کارشناسي ارشد معماري از دانشکده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران فارغ‌التحصيل گرديد. عنوان پايان‌نامه کارشناسي ارشد او طرح پيشنهادي کانون اصلاح و تربيت اطفال بزهکار بود.

دکتر آيت‌اله‌زاده‌شيرازي در سال 1343 براي ادامه تحصيل به ايتاليا رفت و در سال 1350 (1971) با درجه عالي موفق به اخذ مدرک دکترا در رشته مطالعه و مرمت بناها و بافت‌هاي تاريخي از دانشکده معماري دانشگاه رُم گرديد. عنوان پايان‌نامه دکتراي وي:

Progetto di Rianimazione del Bazar di Isfahan il Centro Antico Commerciale a Culturale della Citta  

(پروژه احياي بازار اصفهان- مرکز کهن تجاري و فرهنگي شهر) بود. اين رساله دکترا، تحت نظارت و راهنمايي معمار مشهور ايتاليايي مرحوم پروفسور دکتر Angelis d’Ossat انجام پذيرفت.

 

مشاغل و فعاليت‌هاي اجرايي

• - رييس دفتر فني سازمان ملي حفاظت آثار باستاني ايران در استان اصفهان 1358-1346
• - رييس سازمان ملي حفاظت آثار باستاني ايران و سرپرست اداره کل حفاظت آثار باستاني و بناهاي تاريخي 1366-1358
• - معاون اجرايي و قائم مقام سازمان ميراث فرهنگي کشور 1379-1366
• - کارشناس و مشاور علمي حفاظت و مرمت بناها و محوطه‌هاي تاريخي  فرهنگي   1386-1345
• - كارشناس مطالعه، طراحي و اجراي صدها پروژه مرمت و احياء بناها و بافت‌هاي تاريخي و مجموعه‌هاي امروزين در ايران 1386-1342
• - طراح و مدير پروژه طرح مطالعه، ساماندهي مرمت و احياي دولت‌خانه صفوي در شهر اصفهان  1353-1349 و 1379-1374
• - همکاري افتخاري در دوران بازنشستگي با سازمان ميراث فرهنگي کشور در ارتباط با تهيه طرح مرمت و احياي مجموعه تاريخي فرهنگي عمارت مسعوديه تهران و نظارت افتخاري بر اجراي آن، مرمت ارگ تاريخي بم، مسجد کبود، گنبد جنت‌سراي اردبيل، ديرگچين، قصربهرام، عين‌الرشيد و غيره
• - عضو هيئت موسس و رييس موسسه فرهنگي ايکوموس ايران (Iran ICOMOS)، وابسته به شوراي بين‌المللي بناها و محوطه‌ها  وابسته به يونسکو.
• - از پيشنهاد دهندگان طرح مطالعه، تنظيم و تدوين منشور ملي حفاظت بناها و محوطه‌ها و همکاري در اجراي طرح، موسسه فرهنگي ايکوموس ايران وابسته به شوراي بين‌المللي بناها و محوطه‌ها و پژوهشگاه سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري.
• - از بنيانگذاران  سازمان ميراث فرهنگي کشور. تهيه پيش‌نويس اساسنامه و لايحه قانوني تشکيل سازمان ميراث فرهنگي کشور.  
• - از بنيانگذاران مرکز آموزش عالي ميراث فرهنگي.
• - دبير کنگره تاريخ معماري و شهرسازي ايران، عضو هيئت علمي کنگره، تاسيس دبيرخانه کنگره، برگزاري سه دوره اين کنگره ملي در ارگ بم و ويراستاري علمي و کوشش در چاپ پانزده جلد مجموعه مقالات سه کنگره مذکور 1386-1374
• - موسس، مدير مسئول و عضو هيئت تحريريه فصلنامه علمي، فني، هنري «اثر» وابسته به سازمان ميراث فرهنگي کشور. دکتر شيرازي تا شماره 41، مدير مسئول اين فصلنامه بودند. اين مجله در سال 1378 از سوي وزارت فرهنگ و آموزش عالي شايستگي کسب درجه علمي-ترويجي  را پيدا نمود و هم‌اکنون درجه پژوهشي را به‌دست آورده است. اين مجله، فضايي را فراهم آورد که تلاشگران صحنه ميراث فرهنگي کشور قادر باشند نتيجه تلاش‌ها و مطالعات خود را منتشر کنند. طي 41 شماره مجله، حدود 6 هزار صفحه مطلب در حوزه ادبيات معماري، شهرسازي، باستان‌شناسي و هنر ايران در اين مجله به چاپ رسيد. 1386-1358
• - برگزاري نمايشگاه پژوهشي و هنري معرفي شهر تاريخي اصفهان با عنوان اصفهان شهر نور (Isfahan city of light) در موزه بريتانيا1976
• - دبير علمي دومين همايش معماري مسجد، دانشگاه هنر.
• - دبيرعلمي کميته معماري و شهرسازي، دومين همايش ملي بنياد ايران‌شناسي.
• - دبيرعلمي همايش فرهنگ و هنر اصفهان در سده‌هاي يازدهم و دوازدهم هجري قمري -چهره‌هاي معماري و شهرسازي، فرهنگستان هنر، آذر 1385.
• - حضور فعال در مجامع علمي فرهنگي و شوراهاي تخصصي در سطح ملي و بين‌المللي.
• فعاليت‌هاي کارشناسي بين‌المللي
• - مطالعه و ارائه گزارش علمي در ارتباط با سه شهر اسلامي اندونزي (منطقه حفاظت شده تاريخي کدوس، دماک و چريبون- سازمان علمي فرهنگي تربيتي آموزشي يونسكو، 1975       
• - ارزيابي و کارشناسي شهر سمرقند ازبکستان براي ثبت در فهرست ميراث جهاني - ايكوموس (شوراي بين‌المللي بناها و محوطه‌هاي تاريخي، همكار يونسکو)، 2002
• - ارزيابي و کارشناسي مجموعه فرهنگي تاريخي احمد يسوي در ترکستان قزاقستان - ايكوموس (شوراي بين‌المللي بناها و محوطه‌هاي تاريخي، همكار يونسکو)، 2003

(در رابطه با اين ماموريت، علاوه بر گزارش تهيه شده، مقاله زير نيز به چاپ رسيده است:

Shirazi, B. A., The Mausoleum of Khoja Ahmad Yasawi, World Heritage Review, 37, pp. 24-31,UNESCO, 2004.

 

فعاليت‌هاي آموزشي و پژوهشي

• - تدريس در رشته‌هاي معماري، مرمت در دوره‌هاي کارداني، کارشناسي، کارشناسي ارشد و دکترا در دانشگاه‌هاي تهران، شهيد بهشتي، هنر اصفهان، شهيد باهنر کرمان، علم و صنعت دانشگاه آزاد تهران مرکزي. 1386-1355
• - استاد راهنما و مشاور رساله‌هاي نهايي دوره‌هاي کارشناسي، کارشناسي ارشد و دکترا به تعداد 130 رساله در رشته‌هاي معماري، مرمت، پژوهش هنر و باستان‌شناسي1386-1355
• - ايفاء سهم در تشکيل نخستين دانشکده مرمت بناها و بافت‌هاي تاريخي (پرديس اصفهان) در دوره کارشناسي ارشد در دانشگاه فارابي پرديس اصفهان، 1356
• - عضو هيئت علمي مدعو دانشکده معماري و شهرسازي دانشگاه تهران (تدريس در دوره کارشناسي ارشد و دکترا)
• - عضو هيئت علمي مدعو دانشکده معماري، دانشگاه هنر اصفهان
• - عضو هيئت علمي مدعو دانشکده معماري وشهرسازي، دانشگاه علم و صنعت ايران
• - عضو هيئت علمي نيمه وقت دانشکده هنر و معماري، کارشناسي ارشد مرمت بناها و بافت‌هاي تاريخي، دانشگاه آزاد اسلامي تهران مرکزي
• - همکار دانشکده معماري و شهرسازي دانشگاه شهيد بهشتي در تنظيم و تدوين دروس رشته کارشناسي ارشد تاريخ معماري و شهرسازي ايران
• - عضو هيئت علمي مجله علمي پژوهشي مجله هنرهاي زيبا، دانشگاه تهران
• - عضو هيئت علمي مجله علمي پژوهشي معماري و شهرسازي صُفّه، دانشکده معماري و شهرسازي دانشگاه شهيد بهشتي

کتاب‌ها و ساير انتشارات

1. باقر آيت اله‌زاده‌شيرازي، معماري اسلامي-شکل، کارکرد و معني، نوشته روبرت هلن برند، انتشارات روزنه، 1383
2. باقر آيت اله‌زاده شيرازي، اکرم بحرالعلومي، بين دو زمين‌لرزه: کتاب راهنماي ميراث فرهنگي در مناطق   زلزله‌خيز، نوشته سر برنارد ام فيلدن، ناشر: موسسه فرهنگي ايکوموس ايران، پايگاه پژوهشي ارگ بم، سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري، 1383
3. باقر آيت اله‌زاده شيرازي، ترجمه فصل 16 از بخش سوم جلد سوم: معماري هخامنشي، فصل‌هاي 39، 42 و 43 از بخش ششم جلد سوم: معماري دوران اسلامي به همراه تعليقات مترجم بر جلد سوم، جلد هشتم، از کتاب سيري در هنر ايران، نوشته پروفسور آرتور پوپ، شرکت انتشارات علمي و فرهنگي، در دست انتشار
4.  باقر آيت اله‌زاده شيرازي، مهرداد حجازي، حفاظت و مرمت سازه‌اي ميراث معمارانه، نوشته جورجو کروچي، در دست انتشار
5.  باقر آيت اله‌زاده شيرازي، مروري بررويکرد ايران معاصر به حفاظت ميراث فرهنگي (تاليف، 1385)، موسسه فرهنگي ايکوموس ايران و پژوهشگاه سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري، در دست انتشار
6. باقر آيت اله‌زاده شيرازي، ترجمه منشورهاي بين‌المللي حفاظت: منشورها و قوانين محافظت معمارانه-پاکستان (1386)، منشور حفاظت مکان‌هاي ارزشمند ميراث فرهنگي- ايکوموس نيوزلند(1386)، منشور آتن، منشور ونيز، در دست انتشار
7. باقر آيت اله‌زاده شيرازي، تاريخ معماري و شهرسازي شهر اصفهان، در دست تاليف

 

مقالات

تاليف و ترجمه بيش از 110 مقاله در حوزه مرمت و حفظ آثار و بافت‌هاي تاريخي، معماري و شهرسازي

 

عضويت‌ها

• - عضو پيوسته فرهنگستان هنر جمهوري اسلامي ايران1386-1380
• - عضو کميته معماري و شهرسازي فرهنگستان هنر جمهوري اسلامي ايران
• - عضو شوراي فني سازمان ميراث فرهنگي کشور
• - عضو هيئت موسس و رييس موسسه فرهنگي ايکوموس ايران، وابسته به شوراي بين‌المللي بناها و محوطه‌ها،  همكار يونسکو  1386-1379
• - عضو هيئت داوري مسابقات بزرگ و ملي معماري مانند طراحي کتابخانه ملي ايران، طراحي مجموعه فرهنگستان‌هاي جمهوري اسلامي ايران و غيره
• - عضو افتخاري آکادمي معماري کشورهاي شرقي
• - عضو کميته راهبردي پژوهش ارگ تاريخي بم
• - عضو کميته راهبردي پژوهش و حفاظت قلعه الموت
• - عضو کميته علمي کنفرانس بين المللي مطالعه و حفاظت از معماري خشتي يزد 1382

تدوين و تأليف جزوات درسي

1. سالم‌سازي محيط مرطوب، براي درس تکنولوژي مرمت. 1366
2. اخلاق در مرمت، براي درس طرح مرمت بنا. 1367
3. تجربيات پژوهش، حفاظت و مرمت در ايران براي درس قوانين و تشکيلات. 1370
4. ميراث فرهنگي و توسعه حفاظت به مفهوم تعمير و حقيقت اقتصادي براي درس طرح مرمت و بافت. 1379
5.  سير تحول سازه در معماري ايران  براي درس تکنولوژي مرمت و تاريخ معماري. 1381
6.  آموزش مرمت بناهاي تاريخي براي معماران و مرمت‌گران براي درس طرح مرمت بناها و بافت‌هاي تاريخي. 1380
7. جزوه درسي تهيه طرح مرمت بناها و مجموعه‌ها

جوائز و تقديرنامه‌ها

- برنده جايزه بين‌المللي Award for Architecture

به خاطر ارائه و اجراي طرح مرمت، حفظ و احياء بناهاي تاريخي چهل‌ستون، عالي‌قاپو و هشت‌بهشت در شهر اصفهان در سال 1980. در اين پروژه، دکتر شيرازي به‌عنوان طراح و مدير پروژه در سازمان ملي حفاظت آثار باستاني با موسسه شرق‌شناسي ايتاليا

(IsMEO) Italian Institute for Middle

 East and Far East

به سرپرستي دکتر Eugenio Galdieri  همکاري داشتند. اين جايزه، به‌خاطر کار حفاظتي دقيق و گسترده صورت گرفته و گزارش‌هاي پژوهشي منتشر شده به مجريان آن اعطاء گرديد. نتايج اين پروژه، باعث گسترش بدنه دانش معماري از معماري اسلامي شد و کارشناسان و هنرمندان آموزش‌ديده در اين پروژه، در ساليان بعد، از تجارب کسب‌ شده خود در مرمت و احياي بناهاي متعددي در اصفهان و ساير  شهرهاي ايران بهره بردند.

- چهره ماندگار عرصه معماري، مرمت و حفظ آثار تاريخي، همايش چهره‌هاي ماندگار،1380.

- برنده جايزه تشويقي کتاب سال ايران براي ترجمه کتاب معماري اسلامي از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1382

- بازنشسته برگزيده ملي از سوي رياست جمهوري اسلامي ايران، 1382

- خادم برگزيده ميراث فرهنگي از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1382

- خادم برگزيده ميراث فرهنگي  از سوي سازمان ميراث فرهنگي کشور، 1382

- استاد برگزيده سال از سوي دانشگاه آزاد اسلامي

- دريافت لوح تقدير به‌مناسبت همکاري در همايش ملي بنياد ايران‌شناسي

- دريافت لوح تقدير از سوي انجمن صنفي معماران اصفهان، 1383

- دريافت لوح تقدير به‌عنوان خادم برگزيده ميراث فرهنگي

- دريافت لوح تقدير در حوزه معماري و مرمت آثار باستاني از دومين همايش اخلاق و نياِش در آينه هنر و پژوهش، 1386

- دريافت چندين تقديرنامه از دانشگاه آزاد اسلامي به‌عنوان استاد نمونه، وزارت مسکن و شهرسازي، بنياد ايران‌شناسي، فرهنگستان هنر و غيره، 1386-1379

در اين گزارش سعي شده است تا خوانند با شخصت‌ وجودي استاد دكتر شيرازي، پدر علم مرمت نوين ايران آشنا شده و از ايمان، انديشه‌ها، منش، عشقش به ايران عزيز، اطلاعاتي كسب نمايد. استادي كه به بهترين نحوه ممكن و در مراسم تجليلش به ديار حق شتافت و در اذهان ما ماندگار شد.                                                                                                                                                                                                                       حمزه حمزه -۱۱/۹/۸۶

جزئیات برنامه هشتمین همایش مرمت

سه شنبه 13آذر: برنامه افتتاحيه
  9:00 – 7:30 ثبت نام
 10:10 – 9:00 افتتاحيه
 9:05 – 9:00 پخش سرود جمهوري اسلامي ايران
 9:10 – 9:05 تلاوت آياتي از كلام ا... مجيد
 9:30 – 9:10 خيرمقدم دكتر رسول وطن دوست، رييس پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي – فرهنگي
 9:50 – 9:30 سخنراني جناب آقاي دكتر سيد طه‌ هاشمي رياست پژوهشگاه سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري
 10:10 – 9:50 سخنراني دكتر وطن‌دوست رييس پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي – فرهنگي (چهل سال مرمت در كشور، نگاه به آينده )
.10:40- 10:10 بازديد از نمايشگاه زنده ياد دكتر باقر آيت ا... زاده شيرازي (چهره ماندگار مرمت ايران )
 00.:11- 10:40 پذيرايي

  سه‌شنبه 13 آذر- نشست اول:حفاظت و مرمت آثار تاريخي- فرهنگي
 11:20 – 11:00 "نجات بخشي آثار مكشوفه در تنگ بلاغي پارسه- پاسارگاد (كوره‌هاي گلين شش هزار ساله)" حسن راهساز- بنياد پژوهشي پارسه پاسارگاد
 11:40 – 11:20 "مطالعه علمي آزمايشگاهي فرايند تخريب در نقش برجسته فيروز آباد" عليرضا بهرمان- پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي فرهنگي
 12:00 – 11:40 " ارزيابي دو رزين سيلوكسان تجاري به عنوان مواد بالقوه براي حفاظت آجرهاي چغازنبيل" اميرارشاد لنگرودي- پژوهشگاه پليمرايران، پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي- فرهنگي
 12:30 – 12:00 پرسش و پاسخ
 14:00 – 12:30 ناهار و نماز

سه شنبه 13 آذر- نشست دوم: حفاظت و مرمت آثار تاريخي- فرهنگي
 20 : 14 – 00 : 14 "بررسي روش پوشينه گذاري در حفاظت از اسناد كاغذي (Encapsulation) " ماندانا طيبي- پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي فرهنگي
 40 : 14 – 20 : 14 "معرفي كاربردي روش دوخت در حفاظت و مرمت بافته‌ها" شهرزاد امين شيرازي نژاد- پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي فرهنگي
 00: 15 – 40 : 14 "لزوم بازنگري پيرامون شرايط نگهداري اشياء آهني تاريخي در ويترين هاي نمايش موزه‌ها " حميدرضا بخشنده‌فرد- دانشگاه هنر اصفهان
 20 : 15 – 00 : 15 "حذف محصولات خوردگي مس وآلياژهاي آن از سطوع سنگي تاريخي-هنري، مقايسه سيستم‌هاي شيميايي مختلف و بهينه سازي روش تميزكاري" كريم موثقي- دانشگاه اصفهان
 40 : 15 – 20 : 15 "شيوه هاي حفاظتي از بقاياي نقاشي در محوطه‌هاي باستاني با نگاهي به نقاشيهاي ديواري شهر گور فيروزآباد" غلامرضا رحماني- پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي فرهنگي
 00 : 16 – 40 : 15 "تجربه‌اي نو در لايه برداري از تزئينات آبرنگي" بهنود سياپوش
 20 : 16 – 00 : 16 پرسش و پاسخ

 چهارشنبه 14 آذر- نشست سوم: فن آوري آثار
 20 : 9 – 00 : 9 "نقش رس در استحكام معماري خشتي مقايسه‌اي بر ويژگي‌هاي خاك‌شناسي در جنوب شرق و جنوب غرب ايران" منيژه هاديان دهكردي- پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي فرهنگي
 40 : 9 – 20 : 9 "بررسي فرايندهاي توليد لعاب در چغازنبيل" رضا وحيدزاده-پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي فرهنگي 00 : 10 – 40 :9 "فن شناسي مركب سياه خوشنويسي" فرهاد خسروي بيژائم- دانشگاه آزاد اسلامي بيرجند
 20 : 10 – 00 : 10 "بررسي فن‌شناسي لايه چيني برجسته و منحصر بفرد خانه حقيقي- اصفهان" سميه بصيري- دانشگاه هنر اصفهان
 40 : 10 – 20 : 10 پرسش و پاسخ
 00 : 11 – 40 : 10 پذيرايي

 چهارشنبه 14 آذر- نشست چهارم: فن آوري آثار
 20 : 11 – 00 : 11 "معرفي و مطالعه فني كاشيهاي تخت سليمان" مريم احمدي- پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي- فرهنگي
 40 : 11 – 20 : 11 "شناسايي تكنيك ساخت گچبريهاي منحصر به فرد مدرسه ركنيه شهر تاريخي يزد" الهه خاكباز الونديان- پايگاه ميراث فرهنگي شهر تاريخي يزد
 00 : 12 – 40 : 11 "تخمين دماي پخت سفال‌هاي باستاني با تصويربرداري در دماهاي مختلف" ياسر عرب- دانشگاه هنر اصفهان
 30 : 12 – 00 : 12 پرسش و پاسخ
 00 : 13 – 30 : 12 عكس دسته‌جمعي- حياط مركزي
 00 : 14 – 00 : 13 ناهار و نماز

 چهارشنبه 14 آذر- نشست پنجم: فن آوري آثار و علوم وابسته
 20 : 14 – 00 : 14 "بررسيهاي علمي بر روي نقاشيهاي ديواري كوه خواجه در زابل" رويا بهادري- پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي فرهنگي
 40 : 14 – 20 : 14 "كاربرد اندازه‌گيريهاي الكترو شيميايي در مديريت حفاظت از آثار فلزي" پرستو نعيمي- پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي- فرهنگي
 00 : 15 – 40 : 14 "بررسي كاربرد تصاوير ميكروسكپ الكتروني در فن شناسي و آسيب شناسي ساختارهاي گچي" مسلم ميش مست- دانشگاه زابل
 20 : 15 – 00 : 15 " شناسايي و باز فرآوري لعاب قرمز قاجاري " حميد چمن- دانشگاه زابل
 40 : 15 – 20 : 15 "ساختار شناسي سفال خاكستري ميلاجرد- نطنز" مليكا يزداني – دانشگاه هنر اصفهان
 00 : 16 – 40 : 15 پرسش و پاسخ

 پنج‌شنبه 15 آذر- نشست ششم: حفاظت پيشگيرانه، مباني و مديريت در حفاظت
 20 : 9 – 00 : 9 "حفاظت عمومي از ميراث فرهنگي، آسان‌ترين و كارآمدترين راه مديريت حفاظت" مژده مؤمن زاده- پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي- فرهنگي
 40 : 9 – 20 : 9 "حفاظت پيشگيرانه واستانداردسازي گنجينه اشياء تاريخي – فرهنگي قلعه فلك الافلاك خرم آباد – لرستان" منصوره نظارتي‌زاده- ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان لرستان
 00 : 10 – 40 : 9 "تأويلي از قرآن جهت حفظ اصالت اثر" سيامك عليزاده- دانشگاه هنر تهران
 20 :10 – 00 :10 "مديريت حفاظت پيشگيرانه در موزه ( حفاظت تابلوهاي نقاشي رنگ روغن كاخ صاحبقرانيه) " محمد حكمت-موزه امام علي
 40 : 10 – 20 : 10 "روشهاي رديابي آثار باقيمانده از ديوارنگاره‌هاي تصويري صفوي" بهزاد بابايي- دانشگاه هنر اصفهان
 00 : 11 – 40 : 10 پرسش و پاسخ
 20 : 11 – 00 : 11 پذيرايي
 30 : 12 – 20 : 11 مراسم اختتاميه
 00 : 14 – 30 : 12 ناهار و نماز

عنوان مقالات منتخب جهت سخنرانی در هشتمین همایش مرمت

نشست اول: حفاظت و مرمت آثار تاريخي- فرهنگي

_{·         نجات بخشي آثار مكشوفه در تنگ بلاغي پارسه- پاسارگاد (كوره‌هاي گلين شش هزار ساله)}

_{·         مطالعه علمي آزمايشگاهي فرايند تخريب در نقش برجسته فيروز آباد}

_{·         ارزيابي دو رزين سيلوكسان تجاري به عنوان مواد بالقوه براي حفاظت آجرهاي چغازنبيل}

 

نشست دوم: حفاظت و مرمت آثار تاريخي- فرهنگي

_{·         بررسي روش پوشينه گذاري در حفاظت از اسناد كاغذي (Encapsulation)} 

_{·         معرفي كاربردي روش دوخت در حفاظت و مرمت بافته‌ها}

_{·         لزوم بازنگري پيرامون شرايط نگهداري اشياء آهني تاريخي در ويترين هاي نمايش موزه‌ها}

_{·         حذف محصولات خوردگي مس وآلياژهاي آن از سطوع سنگي تاريخي-هنري، مقايسه سيستم‌هاي شيميايي مختلف و بهينه سازي روش تميزكاري}

_{·         شيوه هاي حفاظتي از بقاياي نقاشي در محوطه‌هاي باستاني با نگاهي به نقاشيهاي ديواري شهر گور فيروزآباد}

_{·         تجربه‌اي نو در لايه برداري از تزئينات آبرنگي}

 

نشست سوم: فن آوري آثار

_{·         نقش رس در استحكام معماري خشتي مقايسه‌اي بر ويژگي‌هاي خاك‌شناسي در جنوب شرق و جنوب غرب ايران}

_{·         بررسي فرايندهاي توليد لعاب در چغازنبيل}

_{·         فن شناسي مركب سياه خوشنويسي}

_{·         بررسي فن‌شناسي لايه چيني برجسته و منحصر بفرد خانه حقيقي- اصفهان}

 

نشست چهارم: فن آوري آثار

_{·         معرفي و مطالعه فني كاشيهاي تخت سليمان}

_{·         شناسايي تكنيك ساخت گچبريهاي منحصر به فرد مدرسه ركنيه شهر تاريخي يزد}

_{·         تخمين دماي پخت سفال‌هاي باستاني با تصويربرداري در دماهاي مختلف}

 

نشست پنجم: فن آوري آثار و علوم وابسته

_{·         بررسيهاي علمي بر روي نقاشيهاي ديواري كوه خواجه در زابل}

_{·         كاربرد اندازه‌گيريهاي الكترو شيميايي در مديريت حفاظت از آثار فلزي}

_{·         بررسي كاربرد تصاوير ميكروسكپ الكتروني در فن شناسي و آسيب شناسي ساختارهاي گچي}

_{·         شناسايي و باز فرآوري لعاب قرمز قاجاري}

_{·         ساختار شناسي سفال خاكستري ميلاجرد}

 

نشست ششم: حفاظت پيشگيرانه، مباني و مديريت در حفاظت

_{·         حفاظت عمومي از ميراث فرهنگي، آسان‌ترين و كارآمدترين راه مديريت حفاظت}

_{·         حفاظت پيشگيرانه واستانداردسازي گنجينه اشياء تاريخي  فرهنگي قلعه فلك الافلاك خرم آباد – لرستان}

_{·         تأويلي از قرآن جهت حفظ اصالت اثر}

_{·         مديريت حفاظت پيشگيرانه در موزه ( حفاظت تابلوهاي نقاشي رنگ روغن كاخ صاحبقرانيه)}

_{·         روشهاي رديابي آثار باقيمانده از ديوارنگاره‌هاي تصويري صفوي}

_{·         بررسي روش پوشينه گذاري در حفاظت از اسناد كاغذي (Encapsulation)} 

_{·         معرفي كاربردي روش دوخت در حفاظت و مرمت بافته‌ها}

_{·         لزوم بازنگري پيرامون شرايط نگهداري اشياء آهني تاريخي در ويترين هاي نمايش موزه‌ها}

_{·         حذف محصولات خوردگي مس وآلياژهاي آن از سطوع سنگي تاريخي-هنري، مقايسه سيستم‌هاي شيميايي مختلف و بهينه سازي روش تميزكاري}

_{·         شيوه هاي حفاظتي از بقاياي نقاشي در محوطه‌هاي باستاني با نگاهي به نقاشيهاي ديواري شهر گورفيروزآباد}

_{·         تجربه‌اي نو در لايه برداري از تزئينات آبرنگي}

راهنماي خشت

راهنماي خشت

براي ورود به بحث خشت و معماري گلي لازم است اطلاعات اوليه و طبقه‌بندي شده‌اي در اختيار محققين علاقه‌مند قرار گيرد، به‌گونه‌اي كه علاوه بر تنوع موضوعي و برخورداري از جذابيت پژوهشي، برانگيزاننده حس جستجوگر ايشان در ادامه تحقيقات باشد. طبيعتاً اين اطلاعات مي‌بايست مباحثي همچون تاريخ و باستان‌شناسي، فن‌شناسي، كتاب‌شناسي و ديگر علوم مرتبط را شامل شوند. در اين ميان آشنائي با موضوعاتي از قبيل: تاريخچه شكل‌گيري و تكامل خشت، معرفي محوطه‌ها و آثار شاخص معماري گلي در اعصار مختلف، منابع و ماخذهاي مطالعاتي، خصوصيات ساختماني خشت و ديگر مصالح گلي، وضعيت عمومي معماري خشتي در كشورها و مناطق مختلف، اصطلاحات و واژه‌هاي تخصصي و همچنين تجربه‌هاي مطالعاتي مشابه از جمله بسترهايي هستند كه پژوهشگران را براي دنبال كردن طرح‌هاي تحقيقاتي مورد علاقه، رهنمون خواهند ساخت.

در واقع «راهنماي‌خشت»، مجموعه دانستني‌هايي است كه علاقه‌مندان به موضوع خشت و معماري گلي را با مقدمات و اصول پايه‌اي برخورد با چنين آثاري آشنا مي‌سازد تا از ابتدا عموم برنامه‌ريزي‌ها بر اساس مفاهيم تعريف شده براي اين دسته محصولات معماري طراحي شود. با اين توضيح نبايد تصور كرد كه «راهنماي خشت» براي طرح موضوعات متمركز بر خشت و معماري گلي، حد و مرز قايل مي‌شود و يا حتي خط‌مشي تعيين مي‌كند، بلكه مي‌كوشد تا از طريق اطلاعاتي كه در اختيار پژوهشگر قرار مي‌دهد، هم بستر مطالعاتي مناسبي را براي وي فراهم كند و هم اينكه با طرح زواياي تاريك و روشن چنين مبحثي، مسير ناكامي را به سمت كاميابي تغيير دهد.

از آنجا كه «راهنماي خشت» تاكيد بر مباحث مقدماتي و عمومي طرح دارد، لذا قاعدتاً موارد كاملاً تخصصي را شامل نمي‌شود و نبايد انتظار يك داير‌ه‌المعارف و مرجع تمام و كمال را از آن داشت. اطلاعات گنجانده شده در متن «راهنماي خشت»، خود گزيده‌اي از چندين طرح پژوهشي پايه‌اي است و به‌گونه‌اي انتخاب شده‌اند كه در كنار همديگر با تشكيل يك زنجيره پژوهشي، پلكاني براي پيمايش سريع‌تر و مطمئن‌تر مراحل تحقيق باشند.

دستورالعمل تهيه شده براي جمع‌آوري اطلاعات مربوط به اين طرح پژوهشي، پاسخگوي موارد ذيل مي‌باشد:

كتاب‌شناسي؛  ريخت‌شناسي؛  فن‌شناسي؛  اخبار و برگزيده‌هاي نشر؛  واژه‌نامه.

گزيده (معرفي نمونه‌هاي مطالعاتي)

همانگونه كه بيان گرديد، دستورالعمل تعريف شده براي اين طرح پژوهشي، پنج مقوله بنيادي را تعقيب مي‌كند كه ذيلاً هدف از اجراي هر كدام با ذكر نمونه‌اي از دستاوردها شرح داده شده است.

كتاب‌شناسي

معرفي 1725 عنوان مرجع مطالعاتي شامل كتاب، مجله، مقاله و ... با موضوعاتي از قبيل تاريخ و باستان‌شناسي، حفاظت، مرمت، معماري، مباني و مباحث نظري، كه از اين تعداد، 450 عنوان فارسي و مابقي به زبان لاتين مي‌باشند. اين منابع به‌گونه‌اي طبقه‌بندي شده‌اند كه فرضاً در مورد يك اثر معماري خاص، مي‌توان منابع فارسي و لاتين را در كنار يكديگر مشاهده كرد.

مثال: مسجد جامع فهرج

- پيرنيا، محمد كريم، «مسجد جامع فهرج»، مجله باستان‌شناسي و هنر، شماره 5، سال 1349.

- محمد جعفري، جعفر، «تاريخ يزد»، به كوشش ايرج افشار، بنگاه ترجمه و نشر، سال 1338.

- شكوهي، مهرداد، «مسجد جامع فهرج، يادگاري كهن»، ترجمه احمد موجاني، مجله باستان‌شناسي و تاريخ، سال سوم، شماره اول، پاييز و زمستان 1367.

- هنرفر، لطف‌ا...، «گنجينه آثار تاريخي اصفهان»، نشر اصفهان، سال 1343.

- Creswell, «Early Muslim Architecture», Oxford, 1940 and 1969.

- Pope, Arthur, «A Survey of Persian Art», Oxford, 1964 and 1965.   

- Pope, Arthur, «Persian Architecture», London, 1965.

ريخت‌شناسي

با هدف معرفي خصوصيات فيزيكي گونه‌هاي مختلف خشت‌هاي بكار رفته در آثار معماري دوره‌هاي مختلف از نظر ابعاد، اشكال، بافت، چيدمان و همچنين ويژگي‌هاي بصري نهفته در ديگر مصالح همخوان و متجانس از قبيل چينه، ملات و اندود گلي، آورده شده است.

مثال: تپه زيويه

- واقع در 45 كيلومتري جنوب شهرستان سقز. مربوط به هزاره اول قبل از ميلاد.

- استفاده از خشت‌هاي قالبي در ابعاد 46 در 46 در 14 سانتيمتر كه بسته به خاك مورد مصرف، در سه رنگ قهوه‌اي مايل به قرمز، آجري روشن و خاكستري به‌كار رفته‌اند.

- براي ساخت خشت‌ها از لوئي (سنبله ني)، الياف گياهي خرد شده و سنگريزه‌هاي بستر رودخانه به‌عنوان شاموت استفاده گرديده و عمل‌آوري گل به‌خوبي انجام شده است.

- براي تهيه اندود (به ضخامت تقريبي 2 سانتيمتر) از لوئي نيز استفاده به‌عمل آمده كه آنرا كاملاً صاف و انعطاف‌پذير نموده است. اين اندود، نماي داخلي و خارجي تمام ديوارها را پوشانده است. ضخامت ملات گلي بكار رفته در بين خشت‌ها نيز حدود 2 تا 3 سانتيمتر اندازه‌گيري شده است.    

- كف‌سازي اتاق‌ها با استفاده از خشت انجام گرفته است و ساييدگي‌ها را با گل ترميم كرده‌اند.

- براي ساخت ديوارها به پي‌سازي اهميت زيادي داده شده و از خرده سنگ براي آماده كردن بستر قرارگيري خشت‌ها استفاده گرديده است.

- شواهد متعددي از اقدامات مرمتي به‌دست آمده است كه از آن جمله مي‌توان به احداث پشت‌بند و احداث سكو براي متصل ساختن ديوارها به يكديگر اشاره نمود. در دوره‌هاي جديدتر تعدادي از اين سكوها را بصورت خشكه‌چين ساخته‌اند و با سنگ پوشانده‌اند.

- شواهدي دال بر دو طبقه بودن برخي از بناها بدست آمده بگونه‌اي كه طبقات زيرين فاقد پنجره و روزنه هستند. طول اتاق‌ها بين 5 تا 6 متر و عرض آنها بين 5/3 تا 5 متر متغير مي‌باشد.

- شواهدي دال بر تيرپوش بودن سقف‌ها در كنار استفاده از حصير و ني بدست آمده است.

- تالار ستون‌دار يكي از اجزاي اصلي معماري در تپه زيويه مي‌باشد. پيش‌آمدگي‌ها و پس‌رفتگي‌هاي منظمي (به عمق 25 سانتيمتر) كه طول هر كدام حدود 5/1 متر مي‌باشد در تعدادي از ديوارهاي خشتي مرتفع ايجاد شده كه در واقع عناصر تزئيني وابسته به معماري هستند.

فن‌شناسي

مطالب اين بخش با هدف معرفي انواع مختلف خاك و معايب و محاسن هر كدام در تهيه مصالح گلي، آزمايش‌هاي لازم براي انتخاب خاك مناسب، آزمايش‌هاي كنترل كيفيت مصالح، مراحل آماده‌سازي خاك و تهيه مصالح گلي مرغوب، روش‌هاي بهينه‌سازي و استحكام‌بخشي مصالح گلي، مواد افزودني مورد مصرف براي بهينه‌سازي، تجربه‌هاي علمي انجام گرفته در حيطه استحكام‌بخشي خشت، كاهگل، ملات و ساير مصالح گلي به منظور آشنايي با استانداردهاي رايج گردآوري شده است.

مثال: معرفي برخي از تثبيت‌كننده‌هاي خاك و  مصالح گلي

- سيمان پرتلند: همان نوع سيمان پرتلندي كه براي ساخت بتن بكار مي‌رود، يكي از بهترين استحكام‌دهنده‌هاي خاك محسوب مي‌گردد. مخلوط به‌دست آمده، عموماً خاك سيمان ناميده مي‌شود. سيمان بهترين تاثير را بر روي خاك‌هاي ماسه‌اي نشان داده است. برخي از مواد استحكام دهنده به آساني با خاك مخلوط مي‌شوند، اما اين موضوع در مورد سيمان پرتلند صدق نمي‌كند. به همين دليل است كه سيمان براي خاك‌هاي خيلي رسي (بدليل كلوخه‌اي بودن) توصيه نمي‌شود. سيمان به محض تماس با آب شروع به انجام واكنش مي‌كند، بنابراين با خاك‌هاي مرطوب بخوبي مخلوط نمي‌گردد. از اين رو قبل از افزودن آب به خاك بايد سيمان را بطور كامل با خاك مخلوط نمود و پس از تهيه ملات سريعاً بكار برد. خشت‌هاي تثبيت شده با سيمان را بايد مدت هفت روز  مرطوب نگه داشت. سپس براي هفت روز ديگر در سايه و نهايتاً در برابر آفتاب قرار داد تا خشك شوند. افزودن 4 تا 10 درصد سيمان به خاك مي‌تواند پايداري آن را نسبت به آب افزايش دهد. البته مقدار سيمان مصرفي را با متراكم‌سازي خشت مي‌توان كاهش داد. تركيبات چسبنده سيمان در حضور خاك و آب، تشكيل ژل نامحلول سيليكات كلسيم را مي‌دهند كه با ايجاد قفل و بست در داخل خميره خاك، سبب بهبود مقاومت و دوام مصالح تهيه شده مي‌گردند. تقريباً همه خاك‌ها به غير از آنهايي كه حاوي مقدار زيادي مواد آلي هستند را مي‌توان با سيمان تثبيت كرد. وجود مواد ارگانيك تا دو درصد مشكل عمده‌اي را براي تثبيت خاك با سيمان بوجود نمي‌آورد. خاك‌هاي نمك‌دار را به سختي مي‌توان با سيمان تثبيت نمود گرچه استفاده از سيمان بيشتر اين مشكل را تا حدودي مرتفع مي‌سازد. در عمل چنانچه حد رواني خاكي بالاي 50 و ميزان رس آن بيشتر از 30 درصد باشد، ترجيحاً از سيمان براي تثبيت خاك استفاده نمي‌شود.   

- آهك: آهك بصورت مرده يا زنده (شكفته) يكي از بهترين استحكام‌دهنده‌ها براي رس‌ها است. آهك را مي‌توان با همه خاك‌هايي كه ضريب خميري آنها بيشتر از 12 است بكار برد، زيرا آهك باعث شكسته شدن كلوخه‌هاي رسي خاك مي‌گردد. براي اين منظور، آهك را به خاك خشك اضافه كرده و با مقداري آب مخلوط مي‌كنند. آنگاه خمير حاصل را به مدت يك يا دو روز پوشانده و به همان وضعيت باقي مي‌گذارند و دوباره ورز مي‌دهند تا هر نوع كلوخه‌اي از هم باز شود. پس از تهيه قالب‌هاي خشت، آنها را به منظور عمل آمدن به مدت 7 روز و در صورت امكان 14 روز در شرايط مرطوب نگه مي‌دارند و قبل از قرار دادن در برابر آفتاب به مدت 7 روز ديگر در سايه نگهداري مي‌كنند. بطور كلي حداقل مدت يك ماه زمان براي عمل گيرش آهك لازم است. خاك تثبيت شده با آهك جهت كسب مقاومت كامل به اندازه 6 برابر خاك تثبيت شده با سيمان زمان نياز دارد. آهك تاثير بسيار محدودي بر روي خاك‌هاي حاوي مواد آلي فراوان (بيش از 20 درصد) دارد.

- قير: قيرهاي طبيعي هزاران سال پيش براي تثبيت خشت در بابل بكار رفته‌‌اند. استفاده از قير در شكل طبيعي آن جهت اختلاط با خاك ناممكن است و بايد آنرا بصورت محلول و مايع درآورد. چنانچه قيرها با آب مخلوط گردند، محلول معلق قيري ناميده مي‌شوند. انواع زودگير اين محلول‌هاي معلق قيري براي استحكام‌بخشي مصالح گلي مناسب نيستند، زيرا ممكن است قبل از اختلاط كامل با خاك، آب و قير از هم جدا شوند. قيرهايي كه با بنزين، نفت و اين قبيل مواد رقيق شده‌اند، عملكرد چندان مناسبي ندارند. زماني كه مقدار رس موجود در خاك زياد باشد، استفاده از قير مشكل‌آفرين خواهد بود. اما اگر مقدار رس در حد مناسبي باشد، قير يكي از بهترين گزينه‌ها براي استحكام‌بخشي مي‌باشد. با اين وجود محلول‌هاي چرب هيدروكربني (مانند قير) بيشترين تاثير را بر روي خاك‌هاي ماسه‌اي  دارند. خاك‌هاي مرطوب براي تثبيت با قير مناسب نيستند. وجود نمك‌هاي محلول در خاك نيز بدليل اينكه تمايل به هيدراته شدن و دي هيدراته شدن دارند و چسبندگي بين قير و سطح ذرات خاك را كاهش مي‌دهند، بسيار مضر مي‌باشند. مقدار نمك‌ها در خاكي كه قرار است با قير تثبيت شود ترجيحاً نبايد از 25/0 درصد بيشتر باشد.

- مخلوط خاكستر كوره و آهك: خاكستر كوره، گرد دانه‌ريزي مي‌باشد كه از سوزاندن ذغال سنگ، ذغال كك، لينيت و ساير سوخت‌هاي جامد بدست مي‌آيد. خاكستر كوره و آهك با هم سيماني تقريباً بخوبي سيمان پرتلند مي‌سازند كه مي‌توان از آن براي تثبيت خاك‌هاي ماسه‌اي و رسي استفاده كرد. از لحاظ نسبت كاربرد، مقدار خاكستر كوره 2 تا 4 برابر ميزان آهك مورد نياز مي‌باشد.

- سولفيت ليكور: يك محصول ضايعاتي است كه از برخي كارخانجات كاغذ‌سازي بدست مي‌آيد. اين ماده در درجه اول يك عامل آب‌بندي به شمار مي‌رود و نبايد انتظار داشت كه مقاومت خشك خشت را افزايش دهد. بعضي از انواع سولفيت ليكور براي تثبيت خاك‌ها بسيار خوب عمل مي‌كنند، اما نمونه‌هاي ديگري نيز وجود دارند كه اثر مخربي بر خاك‌ها باقي مي‌گذارند. بنابراين تا اين ماده را مورد آزمون قرار ندهيم، نمي‌توانيم درباره آن قضاوت كنيم. مقدار سولفيت ليكور مورد احتياج نيز بستگي به كارخانه سازنده آن دارد.

- صمغ عربي: از درخت اقاقيا تهيه مي‌شود. به دليل ناچيز بودن قابليت انحلال آن در آب، براي كاهش خاصيت جذب آب خشت مورد مصرف قرار مي‌گيرد. اين ماده همچنين مقاومت فشاري خشت را در حالت خشك افزايش مي‌دهد.

- لانه‌هاي تپه مانند موريانه‌اي: موريانه‌‌ها براي ساخت لانه‌هاي تپه مانند خود كه گاه بالغ بر چند متر ارتفاع دارند، ماده فعالي ترشح مي‌كنند از نوع پليمر سلولزي غير يوني (پلي ساكاريد) كه در مقابل باران بخوبي دوام مي‌آورند. از مخلوط كردن خاك آسياب شده اين تپه‌‌ها با ديگر خاك‌ها مي‌توان خشت‌هاي مقاومي در برابر رطوبت تهيه كرد (شكل مصنوعي اين ماده در آفريقاي جنوبي ساخته شده و سه برابر سيمان پرتلند قيمت دارد).       

اخبار و برگزيده‌هاي نشر

معرفي منتخبي از انتشارات مرتبط با موضوع خشت و ميراث گلي و همچنين برگزيده اخبار مربوط به گردهمايي‌ها و رويدادهاي علمي برگزار شده در زمينه مطالعه و حفاظت آثار خشتي از سال 1919 ميلادي تاكنون بخش ديگري از «راهنماي خشت» را تشكيل مي‌دهد. اين اخبار سابقه روشني از جايگاه علمي ميراث خشتي و ارزش‌هاي نهفته در اين فرهنگ معماري ارائه مي‌دهند.

مثال: انتشارات سال 1990

- «تكنيك‌هاي ساختماني و تزئيناتي در بين‌النهرين باستان- نوآوري در خشت»، اثر Oates David. موضوع اين نوشتار، بررسي شيوه‌هاي كاربرد خشت در معبد Alrimah عراق مي‌باشد كه بطور خلاصه عبارتند از: ساخت گنبد يا طاق ضربي، اجراي پيش‌آمدگي‌هاي متوالي همراه با بكارگيري تيرهاي چوبي عظيم‌الجثه و استفاده توام از قير.   

- «ارزيابي تلاش‌هاي بعمل آمده از طريق ساخت ديوارچه‌هاي خشتي آزمايشي در كنار محوطه Fort Selden – نيو مكزيكوي آمريكا»، اثر Taylor Michael Romero. در سال 1985 نزديك بقاياي خشتي محوطه ذكر شده، آزمايش‌هايي صورت گرفت تا نتايج آن جهت حفاظت از محوطه مورد استفاده قرار گيرد. بخشي از اين اقدامات عبارتند از: ساخت انواع اندودهاي تثبيت شده براي مطالعه عملكرد آنها در شرايط اقليمي منطقه، روش‌هاي آزمايشي متعدد در جهت كنترل صعود موئينگي رطوبت و استفاده از اسپري‌هاي شيميايي براي درمان و تقويت سطوح خشتي ضعيف شده. بررسي‌هاي پايشي قرار است تا سال 1995 ادامه يابند تا نتايج بدست آمده جهت حفاظت از محوطه مورد استفاده قرار گيرند.

- «معرفي يك شهر خشتي پيش از اسلام در آسياي مركزي»، اثر Marshak Boris. در اين نوشتار به بررسي موضوعات مختلف در شهر تاريخي Panjikent واقع در 55 كيلومتري شرق سمرقند پرداخته شده است. اين محوطه 40 سال پيش در وسعتي حدود 6 هكتار مورد حفاري قرار گرفته و آثاري از صدها خانه مزين به نقوش داستاني، يك مكان حكومتي، دو معبد، تعدادي خيابان و بازار كه همگي با يك حصار احاطه شده‌اند، بدست آمده است. در اين شهر ارتفاع ساختمان‌ها به 10 تا 12 متر مي‌رسد. برخي از صاحب‌نظران اين شهر را به يك موزه باز در هواي آزاد مانند پمپئي تشبيه كرده‌اند.

- «بناهاي گلي در ايتاليا- از مستعمره‌نشيني يونان تا استيلاي اسپانيا»، اثر Galdieti Eugenio شامل بررسي تكنيك‌هاي ساختماني و ادامه حيات آنها در مقطع زماني ياد شده كه خود ابزار مطمئني در شناخت معماري گلي تمدن يوناني، رومي و حتي اتروريائي است.

- «طرح كلي حفاظت بناهاي خشتي در Abusir مصر، نزديك شهر Asvan»، اثر Losos Ludvik. در طي 30 سال گذشته، فرسايش بناهاي خشتي بدون پوشش در Abusir مصر سير صعودي چشمگيري داشته است. بخش عمده اين فرسايش بخاطر تاثيرات مخرب باد و باران مي‌باشد. طرح حفاظت از اين بناهاي خشتي با مساعدت سازمان ميراث باستاني مصر آغاز گرديده و از كوپليمرهاي اكريليك (پارالوئيد B-72 و KP-709) و Siloxanes (Silgei JHM 20, Wacker) براي استحكام‌بخشي استفاده شده است. از آناليزهاي حرارتي تفاضلي و ترموگراوي‌متري نيز جهت دوره‌يابي تاريخي خشت‌ها استفاده بعمل آمده. در ادامه مطلب اشاره شده، سد بزرگي كه شهر Asvan را از خطر سيل حفاظت مي‌كند، در دراز مدت مي‌تواند براي بناهاي خشتي اين محوطه خطرآفرين باشد.

- «حفاظت از بناهاي خشتي قرن هشتم قبل از ميلاد در Gordion تركيه»، اثر Sams Kenneth. در اين مكان، فعاليت‌هاي حفاظتي از 30 سال قبل آغاز شده و در اين راستا با استفاده از رزين‌هاي اكريليك اقدام به حفاظت سطوح خشتي گرديده است. در برخي قسمت‌ها نيز با اندود كاهگل، بقاياي خشتي را پوشش داده‌اند. به اعتقاد نويسنده، هر دو روش مي‌توانند تا زماني كه تدابير حفاظتي مؤثرتري انديشيده شوند، مورد استفاده قرار گيرند.

- «بناهاي گلي در اقليم خشن شمال شرقي آمريكا»، اثر Pieper Richard ‌كه به معرفي رويكردهاي مناسب اين شكل معماري در مواجهه با عوامل اقليمي طاقت‌فرسا پرداخته است.

- «برنامه‌هاي حفاظتي در مورد بناهاي خشتي در شرق نزديك»، اثر Liegey Anne. در اين نوشتار دلايل فرسايش شديد بناهاي خشتي پس از حفاري مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است. اين بررسي هم شامل عوامل خارجي تاثيرگذار و هم عوامل ساختاري (مربوط به مواد سازنده)  مي‌باشد. در انتها نيز راه‌حل‌هاي حفاظتي مثل استفاده از تثبيت‌كننده‌هاي غير ارگانيك نظير سيلان‌ها و سيليكا استرها پيشنهاد شده‌اند.

- «عوامل تخريب و تجربه‌هاي حفاظت خشت در مصر»، اثر Helmi Fatma. اين بررسي در محوطه‌هاي Abusir و Mataria انجام گرفته و در جريان آن با استفاده از روش‌هاي XRD , SEM وAAS ‌، مقطع نازك و تصويربرداري با ميكروسكوپ الكتروني، مشخص گرديده كه كاني‌هاي موجود در ساختمان خشت‌ها عبارتند از: كوارتز، پلاژيوكلاز، فلدسپار، ميكا و مقدار كمي كاني‌هاي رسي. آسيب‌ها نيز بيشتر بخاطر رطوبت و شوره تشخيص داده شده‌اند. در نهايت، استحكام‌بخشي خشت‌ها با «تترا اتوكسي سيلان»، «متيل تري متوكسي سيلان» و كوپليمر «متيل متاكريلات» با «بوتيل اكريلات» صورت گرفته است.

- حفاظت از ويرانه‌هاي خشتي در محوطه Fort Selden واقع در نيومكزيكوي آمريكا»،‌ اثر Caperton Thomas. در اين مكان ديوارهاي خشتي و گلي در سال‌هاي 1972، 1974 و 1985 استحكام‌بخشي شده‌اند. تكنيك‌هاي حفاظتي به اجرا درآمده عبارتند از: متعادل‌سازي شيب‌ها، اصلاح مسيرهاي دفع آب و مراقبت‌هاي Landscaping. در طول اين ساليان گرچه اقدامات حفاظتي به تعويق افتاده‌اند اما هرگز متوقف نشده‌اند. آنچه بايد هميشه مورد توجه قرار گيرد اين است كه محوطه‌هاي تاريخي خصوصاً از نوع خشتي آن، در صورت عدم توان حفاظت نبايد حفاري شوند و بدون سرپناه به قصد نمايش عمومي رها گردند.

- «ساختمان‌هاي گلي در مناطق Air و Tenere در نيجريه»، اثر Norton John. در سال 1982 برنامه مشتركي از طرف International Union for the Conservation of Nature (IUCN) و مؤسسه  World Wild Life Fund (WWF) با هدف حفاظت و احياء فرهنگ معماري خشتي در مناطق ياد شده به اجرا درآمد كه روند مطالعاتي آن بصورت گزارش ارائه گرديده است.

- «مقاومت لرزشي بناهاي گلي در منطقه كشمير»، اثر Langenbach Randolph. معماري بومي گلي در منطقه كشمير هند فقط از لحاظ جنبه‌هاي بصري و هنري مطرح نيست بلكه از طرف ديگر، مقاومت سازه‌اي آنها در برابر زلزله نيز جالب توجه نشان مي‌دهد، زيرا اجزاي چوبي و گلي بطرز ماهرانه‌اي با يكديگر پيوند يافته‌اند. تلاش براي حفاظت و احياء فرهنگ سازنده چنين بناهايي خصوصاً از لحاظ جذب توريست كاملاً ضروري نشان مي‌دهد.

-‌«مطالعه رفتاري خاك و خشت‌هاي تثبيت شده با آهك»، اثر Mendonca Mario. موضوع اين نوشتار، معرفي آهك بعنوان يكي از قديمي‌ترين مواد تثبيت‌كننده مصالح گلي، چگونگي كاربرد و خصوصيات مصالح تثبيت شده با آن مي‌باشد.

- «آيا قلعه‌هاي گلي جنوب مراكش بقا خواهند يافت؟»، اثر Michon Jean. در منطقه Kasbas واقع در جنوب مراكش، از گل به دو صورت چينه و خشت براي خانه‌سازي استفاده بعمل آمده است. در دهه‌هاي اخير بخاطر تحولات اجتماعي، اقتصادي و ديگر رويدادهاي طبيعي، آسيب‌هاي زيادي به اين بناهاي گلي وارد شده و به همين خاطر دولت مراكش با حمايت موسسات UNESCO و UNDP و همكاري مركز مرمت CERKAS در جنوب مراكش طرحي را براي حفاظت ساختمان‌هاي برجاي مانده تعريف كرده است.

- «حفاظت از خانه‌هاي خشتي Casoni  در شمال شرقي ايتاليا»، اثر Bertagnin Mauro شامل بررسي‌هاي گونه‌شناسي و تكنولوژي، روش‌هاي مستندسازي، طبقه‌بندي عوامل آسيب‌رسان و برنامه‌هاي مقدماتي حفاظت.

- «مرمت ديوارهاي خشتي ترك خورده با تزريق گل تقويت شده»، اثر Caperton Thomas. اين تجربه استحكام‌بخشي درمنطقه ‌‌‌‌Pio Pico واقع در كاليفرنياي آمريكا انجام گرفته كه ديوارهاي خشتي ساختمان‌ها بر اثز زلزله سال 1987 به شدت آسيب ديده بودند. روش كار به اين صورت بيان گرديده كه گل تقويت شده با آهك و خاكستر بادي در غلظت مناسب توسط پمپ به  داخل ترك‌ها فرستاده مي‌شود و همانجا سفت و سخت مي‌گردد.

- «مطالعه بناهاي خشتي بومي در منطقه ‌Macedonia  واقع در يوگسلاوي»، اثرSumanov Lazar. در اين محل از گل در فرم‌هاي مختلف براي  ديوارهاي باربر، ديوارهاي جداكننده، پركردن فضاي بين تيرهاي چوبي و حتي تهيه ملات و اندود استفاده شده است. با توجه به اينكه محل ياد شده در ناحيه زلزله‌خيز قرار گرفته (مثل زلزله ويرانگر سال 1963) از اين رو برنامه‌هاي حفاظتي خاصي را مي‌طلبد.

- «حفاظت از ديوارهاي خشتي»، اثر Skibinski Slawomir. بخشي از موضوع اين نوشتار به مطالعات انجام گرفته در محوطه خشتي Cahuachi و بناهاي خشتي هرمي شكل بزرگي در نزديكي Trujillo (كشور پرو) اختصاص دارد. در اين مكان‌ها از مواد سنتتيك مثل تركيبات فلورين‌دار اكريليك براي استحكام‌بخشي خشت‌ها استفاده شده است.

- «معماري جديد گلي در پرو»، اثر Bariola Juan. موضوع اين نوشتار بر بهبود تكنولوژي ساخت خشت در مناطق باراني و زلزله‌خيز تاكيد دارد.

- «فلسفه عملي حفاظت در منطقه Acoma، شمال آمريكا»، اثر Paul.G.M. در اين محل كه از خشت و سنگ براي ساختمان‌سازي استفاده مي‌شود، انديشه‌هاي حفاظت همزمان با شكل‌گيري بنا متولد مي‌گردند. اين نوع نگرش تاكيد بر آن دارد كه حفاظت مي‌بايست در سرشت اثر عجين باشد نه اينكه پس از احساس نياز مورد توجه قرار گيرد.  

 واژه‌نامه

در بخش واژه‌نامه 1056 عنوان و اصطلاح تخصصي يا نيمه تخصصي رايج در ادبيات بين‌المللي معماري خشتي كه به تعبيري مي‌توان آنها را گزيده‌اي از فرهنگ لغات مربوط به اين دسته مصنوعات بشري دانست. معرفي شده است. براي دريافت بهتر مفاهيم و درك كامل‌تر تعاريف، در موارد لزوم از تصاوير نيز بهره گرفته شده است.

   مثال:

- Rammed Earth: خاك كوبيده شده، خاك نمناكي كه با كوبيدن در قالب شكل داده مي‌شود.

- Daub on Wattle: تركه اندود كردن، اندود‌كاري بر روي تركه‌هاي چوبي بافته شده.

- Compressed earth block: قالب گل فشرده شده، خشت قالبي ساخته شده با دستگاه پرس.

- Cut block: قالب گلي برشي، قالبي از گل كه با برش دادن شكل يافته است.

- Cob on latticeworks: شبكه‌بندي چينه‌اي، اجراي چينه بر سطوح شبكه‌بندي شده.

- Stacked earth balls: چيدمان منظم چينه‌اي، سازه‌‌هاي اجرا شده با رديف‌هاي منظم چينه.

- Pyramidical mud bricks: خشت‌هاي نامنظم و غير قالبي هرمي شكل.

- Cylindrical mud bricks: خشت‌‌هاي نامنظم و غير قالبي استوانه‌اي شكل.

- Parallelepiped mud bricks: خشت‌هاي منظم و قالبي متوازي‌السطوح.

- Cob on posts: ديوارهاي ساخته شده با ديرك‌هاي چوبي كه بين آنها را چينه فرا گرفته است.

- Straw bottles: بسته‌هاي گلي، توده‌هائي از گل كه با الياف بلند كاه پيچيده شده‌اند.

- Conventiol adobs bricks: خشت‌هاي سنتي دست‌ساز.

- Sawn adobes: خشت‌هاي اره‌اي، خشت‌هاي بدست آمده از اره كردن لايه گل پهن شده.

- Multiple moulds: قالب‌هاي مركب، قالب‌هاي مخصوص توليد انبوه.

منبع: خبرنامه مرمت شماره ۱۷. 

نویسنده: افشین ابراهیمی

هشتمین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی

هشتمین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی

با حضور رئیس مجلس شورای اسلامی و جمعی از اهالی فرهنگ در سالن شهید مدرس ساختمان قدیم مجلس شورای اسلامی برگزار شد.

در این مراسم محققان و پژوهشگران برجسته در رشته‌های تصحیح متون كهن، تصحیح رسالات، نگارش مقاله، تدوین فهرست‌های نسخ خطی اطلاع‌رسانی، مرمت اهدای نسخ خطی، نشریات ناشران و برنامه‌های رادیو و تلویزیونی معرفی و از آنان تقدیر شد.

در مراسم امسال آثار برگزیده پس از داوری 425 اثر شامل 96 عنوان كتاب 84 عنوان رساله 237 مقاله 60 نشریه اعم از سالنامه فصلنامه و ماهنامه مروركارهای 50 كتابدار و مرمت كار و ده‌ها پایگاه اطلا ع‌رسانی و همچنین حدود 500 ساعت مشاوره با استادان و محققان انتخاب شدند.

• در بخش نشریات پژوهش مرمت اشیای فرهنگی و بناهای تاریخی اثر حمیدملكیان برگزیده و تقدیر شد.
• در بخش مرمت احمدطالبان از كتابخانه آستان قدس رضوی برگزیده و حمیدرضا قبادی از كتابخانه مجلس شورای اسلا می شایسته تقدیر شناخته شدند.
• در بخش پایان‌نامه‌ها، پايان‌نامه كارشناسي ارشد با عنوان "امكان سنجی حفاظت و نگهداری نسخ خطی در كتابخانه‌های ملی مركزی دانشگاه تهران مرعشی نجفی آستان قدس رضوی (ع ) و ملك با طرح دیجیتالی كردن این نسخ" اثر علیرضا ناصری مالوانی شایسته تقدیر شناخته شد. (گزيده خبر (۱/۹/۸۶

تبريك نويسنده وبلاك:

دوست و همكار گرامي جناب آقاي عليرضا ناصري از اينكه پايان‌نامه كارشناسي ارشد جنابعالي در هشتمين آيين بزرگداشت حاميان نسخ خطي برگزيده و شايسته تقدير قرار گرفت خوشحالم و از اين بابت به شما تبريك مي‌گويم و اميدوارم در ساير مراحل زندگي موفق و پيروز باشيد.